Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông là một trong những sự kiện giáo dục có quy mô lớn nhất cả nước. Mỗi mùa thi là một chiến dịch tổng lực với sự tham gia của nhiều bên liên quan, chính quyền địa phương và hàng chục nghìn cán bộ, giáo viên.
Năm 2026, áp lực chuẩn bị càng lớn hơn khi nhiều địa phương đồng thời tổ chức kỳ thi tuyển sinh lớp 10 và kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông trong khoảng thời gian sát nhau. Bên cạnh đó, đây cũng là giai đoạn tiếp tục hoàn thiện việc tổ chức thi theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 với yêu cầu tăng cường đánh giá năng lực và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý thi.
Tại Thành phố Hồ Chí Minh, Sở Giáo dục và Đào tạo đã yêu cầu các cơ sở giáo dục khẩn trương rà soát toàn diện công tác chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông và tuyển sinh lớp 10. Nội dung rà soát trải rộng từ cơ sở vật chất, hệ thống camera giám sát, phòng bảo quản đề thi, bài thi cho đến phương án nhân sự và an ninh tại điểm thi.
Đáng chú ý, thành phố dự kiến tổ chức kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông cho hơn 140.000 thí sinh. Áp lực không chỉ nằm ở số lượng mà còn ở việc hai kỳ thi lớn diễn ra liên tiếp trong bối cảnh thành phố vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp sau sáp nhập. Điều đó đòi hỏi công tác phối hợp giữa các đơn vị phải chính xác và đồng bộ hơn trước.
Không riêng Thành phố Hồ Chí Minh, nhiều địa phương khác cũng đang bước vào giai đoạn chuẩn bị cao điểm. Tại Hà Nội, Ban Chỉ đạo thi và tuyển sinh thành phố đã yêu cầu rà soát kỹ toàn bộ điều kiện tổ chức thi, đặc biệt là các tình huống phát sinh trong năm đầu triển khai mô hình chính quyền hai cấp. Thành phố dự kiến huy động hơn 15.000 cán bộ, giáo viên phục vụ kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông tại 222 điểm thi.
Ở nhiều tỉnh miền núi và địa phương có điều kiện thời tiết phức tạp, công tác chuẩn bị còn gắn với các phương án ứng phó mưa bão, mất điện, sạt lở hoặc gián đoạn giao thông.
Trước đây, công tác chuẩn bị thường tập trung vào in sao đề thi, bố trí phòng thi và nhân sự coi thi. Nhưng hiện nay, yêu cầu đã mở rộng hơn nhiều: từ bảo mật dữ liệu, an ninh mạng, camera giám sát, kiểm soát thiết bị công nghệ cao cho đến xây dựng kịch bản xử lý khủng hoảng truyền thông nếu xảy ra sự cố. Dù kỳ thi hiện vẫn chủ yếu tổ chức trên giấy, nhưng nhiều khâu đã được số hóa mạnh mẽ: đăng ký dự thi trực tuyến, quản lý dữ liệu thí sinh, xử lý xét tuyển, đối sánh thông tin và giám sát quy trình tổ chức thi.
Các địa phương hiện cần bảo đảm đường truyền, dữ liệu, hệ thống camera, thiết bị giám sát và an toàn thông tin. Trong bối cảnh công nghệ AI ngày càng phổ biến, nguy cơ gian lận bằng thiết bị công nghệ cao cũng đặt ra yêu cầu mới cho công tác coi thi và kiểm soát an ninh khu vực thi.
Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông vừa là căn cứ xét công nhận tốt nghiệp, vừa là dữ liệu đầu vào cho tuyển sinh đại học, cao đẳng. Nhiều trường đại học hiện sử dụng kết hợp điểm thi tốt nghiệp với các phương thức xét tuyển khác khiến kỳ thi tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong hệ thống tuyển sinh quốc gia.
Trong bối cảnh số lượng thí sinh tăng mạnh ở các đô thị lớn, bài toán tổ chức thi càng trở nên phức tạp. Chỉ riêng Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh đã có hàng trăm nghìn lượt thí sinh tham gia hai kỳ thi lớn trong cùng một tháng. Điều này tạo áp lực rất lớn lên cơ sở vật chất trường học, đội ngũ giáo viên và năng lực điều hành của chính quyền địa phương.
Không chỉ vậy, yêu cầu bảo đảm công bằng giữa các vùng miền cũng ngày càng được đặt ra rõ hơn. Ở nhiều địa phương miền núi, việc di chuyển của học sinh còn khó khăn, điều kiện ăn ở cho thí sinh ở xa trung tâm vẫn là vấn đề cần quan tâm. Vì vậy, cùng với việc chuẩn bị phòng thi, nhiều nơi đã bắt đầu triển khai sớm các chương trình hỗ trợ thí sinh, huy động đoàn thanh niên, lực lượng tình nguyện và các tổ chức xã hội tham gia tiếp sức mùa thi.
Những năm gần đây, nhiều địa phương cũng đã chú trọng hơn tới yếu tố hỗ trợ tâm lý, tư vấn học sinh, công khai quy trình tổ chức và truyền thông sớm về các điểm mới của kỳ thi. Đây là hướng đi cần thiết để giảm bớt áp lực cho thí sinh trong bối cảnh cạnh tranh tuyển sinh ngày càng lớn.
