Kỳ thi tốt nghiệp THPT và công tác tuyển sinh đại học, giáo dục nghề nghiệp nhiều năm qua luôn là vấn đề nhận được sự quan tâm lớn của toàn xã hội. Đây không chỉ là hoạt động đánh giá kết quả học tập của học sinh phổ thông mà còn là căn cứ quan trọng cho tuyển sinh, phân luồng và phát triển nguồn nhân lực phục vụ yêu cầu phát triển đất nước
Theo Chỉ thị số 20/CT-TTg, Chính phủ đánh giá công tác tổ chức thi và tuyển sinh thời gian qua đã có nhiều chuyển biến tích cực theo hướng nghiêm túc, khách quan, an toàn, chuyên nghiệp hơn. Tuy nhiên, thực tiễn vẫn còn bộc lộ một số bất cập như tình trạng sử dụng công nghệ cao để gian lận thi cử, việc chấm thi tự luận ở một số địa phương chưa bảo đảm tính phân hóa, hay hiện tượng tuyển sinh vượt chỉ tiêu, quy đổi điểm chưa hợp lý tại một số cơ sở đào tạo.
Trong bối cảnh giáo dục đang chuyển mạnh từ tiếp cận kiến thức sang phát triển phẩm chất, năng lực người học, yêu cầu đặt ra đối với Kỳ thi tốt nghiệp THPT không chỉ là bảo đảm an toàn, nghiêm túc mà còn phải phản ánh đúng chất lượng giáo dục phổ thông, tạo cơ sở tin cậy cho tuyển sinh và góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
Tổ chức Kỳ thi theo hướng ổn định, giảm áp lực cho học sinh
Một trong những điểm đáng chú ý của Chỉ thị là yêu cầu tổ chức Kỳ thi theo hướng “giữ ổn định, giảm áp lực, giảm chi phí” nhưng vẫn bảo đảm độ tin cậy và đánh giá đúng năng lực học sinh.
Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương xây dựng kế hoạch tổ chức Kỳ thi theo tinh thần “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm và rõ thẩm quyền. Đây được xem là giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản trị, tránh tình trạng chồng chéo hoặc đùn đẩy trách nhiệm trong quá trình tổ chức thi.
Bộ Giáo dục và Đào tạo được giao nhiệm vụ tiếp tục phân cấp mạnh cho địa phương, đồng thời tăng cường hướng dẫn, kiểm tra, giám sát để bảo đảm tính thống nhất trên toàn quốc. Việc phân cấp đi đôi với nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu, đặc biệt là Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố - người chịu trách nhiệm toàn diện về công tác tổ chức Kỳ thi tại địa phương.
Theo các chuyên gia giáo dục, định hướng giữ ổn định phương thức tổ chức thi trong giai đoạn hiện nay có ý nghĩa quan trọng, giúp học sinh và nhà trường chủ động trong dạy học, ôn tập, tránh tâm lý hoang mang do thay đổi đột ngột.
Đẩy mạnh chuyển đổi số và chuẩn bị lộ trình thi trên máy tính
Chỉ thị năm nay cho thấy quyết tâm đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý và tổ chức thi. Bộ Giáo dục và Đào tạo được yêu cầu thực hiện đăng ký dự thi 100% trực tuyến, tích hợp giấy tờ gọn nhẹ, tiến tới cấp bằng tốt nghiệp Trung học phổ thông số.
Đáng chú ý, Chính phủ yêu cầu ngành Giáo dục chủ động chuẩn bị hạ tầng kỹ thuật, phần mềm, ngân hàng câu hỏi thi và các điều kiện cần thiết để triển khai lộ trình tổ chức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính trong thời gian tới. Đây được xem là bước đi phù hợp với xu thế đổi mới kiểm tra, đánh giá trong giáo dục hiện đại, góp phần tăng tính khách quan, giảm áp lực tổ chức, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý dữ liệu và tuyển sinh.
Tuy nhiên, để triển khai hiệu quả, nhiều ý kiến cho rằng cần tiếp tục đầu tư đồng bộ hạ tầng công nghệ, đặc biệt ở khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa; đồng thời tăng cường tập huấn kỹ năng số cho giáo viên và học sinh nhằm bảo đảm công bằng trong tiếp cận.
Siết chặt kỷ cương, phòng chống gian lận công nghệ cao
Một trong những nội dung trọng tâm của Chỉ thị là yêu cầu tập trung phòng ngừa gian lận thi cử dưới mọi hình thức, nhất là hành vi sử dụng thiết bị công nghệ cao và trí tuệ nhân tạo (AI).
Bộ Công an được giao phối hợp chặt chẽ với ngành Giáo dục để bảo đảm an ninh, an toàn cho Kỳ thi; chủ động phát hiện, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến gian lận thi cử.
Trong khi đó, Ban Cơ yếu Chính phủ hỗ trợ giải pháp kỹ thuật phục vụ ký số, mã hóa, giải mã trong quá trình chuyển đề thi nhằm tăng cường bảo mật.
Thực tiễn những năm gần đây cho thấy, cùng với sự phát triển nhanh của công nghệ, các hình thức gian lận thi cử ngày càng tinh vi hơn. Vì vậy, yêu cầu nâng cao năng lực giám sát, kiểm tra, tăng cường ứng dụng công nghệ trong bảo mật và quản lý thi được xem là nhiệm vụ cấp thiết.
Đối với khâu chấm thi tự luận, Chỉ thị yêu cầu thực hiện nghiêm theo đáp án, biểu điểm, bảo đảm tính phân loại và công bằng giữa các địa phương. Đây là vấn đề được dư luận đặc biệt quan tâm trong bối cảnh kết quả thi không chỉ phục vụ xét tốt nghiệp mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến cơ hội tuyển sinh của học sinh.
Bảo đảm không để học sinh nào bị bỏ lại phía sau
Bên cạnh những yêu cầu trên, Chỉ thị cũng nhấn mạnh yếu tố nhân văn trong tổ chức Kỳ thi. Chính phủ yêu cầu các địa phương chủ động hỗ trợ thí sinh về đi lại, ăn ở, điều kiện dự thi; đặc biệt quan tâm học sinh ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, biên giới, hải đảo và khu vực có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn.
Tinh thần xuyên suốt được nhấn mạnh là không để bất kỳ học sinh nào không thể dự thi chỉ vì khó khăn khách quan có thể khắc phục được.
Song song với đó, công tác tư vấn hướng nghiệp, phân luồng vào giáo dục nghề nghiệp tiếp tục được yêu cầu tăng cường, bảo đảm phù hợp với năng lực người học và nhu cầu thực tiễn của địa phương, thị trường lao động.
Việc ban hành Chỉ thị số 20/CT-TTg cho thấy quyết tâm của Chính phủ trong việc tiếp tục hoàn thiện công tác tổ chức Kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh theo hướng thực chất, công bằng và hiện đại.
Để Chỉ thị đi vào thực tiễn hiệu quả, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành, địa phương, nhà trường và toàn xã hội; đồng thời nâng cao trách nhiệm của từng cá nhân tham gia tổ chức thi. Một Kỳ thi an toàn, nghiêm túc, minh bạch và giảm áp lực sẽ góp phần củng cố niềm tin xã hội, tạo động lực cho đổi mới giáo dục và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong giai đoạn mới.
