Phổ cập giáo dục mầm non không chỉ là mở rộng số lượng
Việc tiếp tục mở rộng phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 3-5 tuổi được xem là một trong những mục tiêu lớn của toàn ngành Giáo dục trong giai đoạn hiện nay. Tuy nhiên, nếu trước đây phổ cập chủ yếu được hiểu theo nghĩa bảo đảm trẻ em được đến trường, thì trong bối cảnh mới, yêu cầu này đã được mở rộng theo hướng toàn diện hơn: không chỉ tăng tỷ lệ huy động trẻ mà còn phải thu hẹp khoảng cách tiếp cận giáo dục giữa các vùng miền, giữa khu vực thuận lợi và khó khăn.
Giáo dục mầm non không thể được nhìn nhận như một cấp học “giữ trẻ”, mà là nền tảng đầu tiên của quá trình hình thành năng lực, phẩm chất và cơ hội phát triển lâu dài của con người. Bởi vậy, việc mở rộng phổ cập phải được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển kinh tế - xã hội và trong yêu cầu bảo đảm công bằng giáo dục.
Đáng chú ý, mục tiêu tăng tỷ lệ trẻ dưới 3 tuổi đến lớp tiếp tục được nhấn mạnh. Đây là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh nhiều địa phương đang chịu áp lực về lao động, dân số và nhu cầu chăm sóc trẻ ngày càng lớn. Việc trẻ nhỏ được tiếp cận môi trường giáo dục sớm không chỉ hỗ trợ phát triển nhận thức, kỹ năng mà còn góp phần tạo điều kiện để phụ huynh, nhất là lao động nữ, yên tâm tham gia thị trường lao động.
Tuy nhiên, phổ cập giáo dục mầm non vẫn đang đối mặt với không ít điểm nghẽn. Ở nhiều nơi, thiếu giáo viên, thiếu cơ sở vật chất, áp lực sĩ số lớp học hay chênh lệch điều kiện giữa khu vực công lập và ngoài công lập vẫn là những vấn đề hiện hữu. Vì vậy, yêu cầu rà soát tổng thể cơ chế, chính sách hiện hành theo hướng cụ thể, đồng bộ, khả thi và sát thực tiễn là bước đi cần thiết để bảo đảm các mục tiêu phổ cập không chỉ dừng ở khẩu hiệu.
Ngoài ra, yêu cầu cấp thiết về việc xây dựng hệ thống quản trị dựa trên dữ liệu, xác định rõ chỉ tiêu cho từng địa phương và công khai minh bạch các thông số về đội ngũ, cơ sở vật chất, tỷ lệ huy động trẻ… cũng cho thấy một hướng quản lý mới: lấy dữ liệu làm nền tảng điều hành. Khi các chỉ số được lượng hóa rõ ràng, trách nhiệm của từng địa phương sẽ cụ thể hơn, đồng thời tạo cơ sở để hoạch định chính sách sát với nhu cầu thực tế thay vì điều hành theo cảm tính.
Nâng cao chất lượng giáo dục mầm non từ những thay đổi thực chất
Mở rộng phổ cập sẽ khó tạo ra giá trị bền vững nếu chất lượng giáo dục không được nâng lên tương xứng. Chính vì vậy, cùng với mục tiêu tăng tỷ lệ huy động trẻ đến trường, giáo dục mầm non cần đặt trọng tâm vào yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục theo hướng thực chất, lấy trẻ em làm trung tâm và giảm áp lực hành chính cho giáo viên.
Một trong những điểm đáng chú ý trong chỉ đạo lần này là yêu cầu đổi mới tư duy và phương pháp làm việc của đội ngũ quản lý. Theo đó, việc tham mưu, xây dựng chính sách hay tổ chức thực hiện không thể chỉ dừng ở giải quyết từng nhiệm vụ riêng lẻ mà phải tiếp cận theo hướng hệ thống, sâu sắc và gắn với điều kiện cụ thể của từng địa phương. Đây là yêu cầu rất quan trọng bởi giáo dục mầm non vốn là lĩnh vực chịu tác động trực tiếp từ điều kiện dân cư, văn hóa, kinh tế và an sinh xã hội.
Song song với đó, việc hoàn thiện chính sách đối với giáo viên mầm non tiếp tục được xem là khâu then chốt, cần tiếp tục rà soát nhu cầu biên chế, hoàn thiện chính sách đối với giáo viên theo hướng công bằng, phù hợp với đặc thù nghề nghiệp và yêu cầu công việc. Bên cạnh đó, các đơn vị phải đề xuất cụ thể nhiệm vụ trong công tác đào tạo, bồi dưỡng và phát triển đội ngũ.
Yêu cầu giảm tối đa thủ tục hành chính, hồ sơ và các hoạt động mang tính hình thức cũng nhận được sự quan tâm lớn từ đội ngũ giáo viên. Thực tế cho thấy, không ít giáo viên mầm non hiện phải dành nhiều thời gian cho sổ sách, hội thi và các phong trào hơn là đầu tư cho chuyên môn. Khi quản lý được chuyển dần sang nền tảng dữ liệu số thay vì giấy tờ hành chính, giáo viên sẽ có thêm điều kiện để tập trung vào nhiệm vụ cốt lõi là chăm sóc và giáo dục trẻ.
Bên cạnh yếu tố con người, cơ sở vật chất và thiết bị dạy học cũng là điều kiện quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục mầm non. Chỉ đạo xây dựng danh mục trang thiết bị theo hướng thực chất, hiệu quả và có lộ trình phù hợp với từng địa phương cho thấy quan điểm đầu tư đang chuyển từ dàn trải sang ưu tiên tính sử dụng và hiệu quả thực tế.
Có thể thấy, những định hướng được đặt ra cho giáo dục mầm non thời gian tới không chỉ nhằm giải quyết các yêu cầu trước mắt mà còn hướng tới xây dựng nền tảng phát triển dài hạn cho toàn hệ thống giáo dục. Khi phổ cập được mở rộng song hành với nâng cao chất lượng, giáo dục mầm non sẽ thực sự trở thành “gốc rễ” của quá trình phát triển con người, tạo tiền đề cho sự phát triển bền vững của giáo dục và xã hội trong tương lai.
