Không chủ quan trước những nguy cơ mới
Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026 diễn ra trong bối cảnh đặc biệt. Đây là năm đầu tiên nhiều địa phương tổ chức kỳ thi sau khi thực hiện sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính, kéo theo những thay đổi đáng kể về địa bàn quản lý, khoảng cách địa lý, quy mô điểm thi và công tác điều hành. Toàn quốc có hơn 1,2 triệu thí sinh đăng ký dự thi với gần 2.500 điểm thi và khoảng 50.000 phòng thi. Quy mô lớn đòi hỏi công tác chuẩn bị phải được thực hiện đồng bộ, kỹ lưỡng ở tất cả các cấp.
Tại Hội nghị trực tuyến toàn quốc về công tác tổ chức kỳ thi vừa được Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức (02/6), Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh yêu cầu không được chủ quan ở bất kỳ khâu nào. Theo Bộ trưởng, kỳ thi năm nay không chỉ phục vụ xét công nhận tốt nghiệp trung học phổ thông mà còn là căn cứ quan trọng cho tuyển sinh đại học, cao đẳng và triển khai nhiều chính sách mới về đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Vì vậy, mục tiêu xuyên suốt là bảo đảm an toàn, công bằng, khách quan và chất lượng.
Điều đáng chú ý là những nguy cơ đối với công tác tổ chức thi hiện nay không còn dừng lại ở các rủi ro truyền thống như sai sót nghiệp vụ hay mất an toàn đề thi. Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ số, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo và các thiết bị điện tử siêu nhỏ, đặt ra những thách thức mới trong việc phòng chống gian lận thi cử. Bên cạnh đó là các nguy cơ về mất an toàn thông tin, sự cố kỹ thuật, thiên tai, thời tiết cực đoan hay các tình huống phát sinh trong quá trình vận chuyển đề thi, bài thi.
Chính vì vậy, thay vì chỉ tập trung vào các khâu tổ chức thi theo quy trình thông thường, ngành Giáo dục đang ưu tiên quản trị rủi ro, xây dựng các kịch bản ứng phó với mọi tình huống có thể xảy ra. Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các địa phương rà soát lại toàn bộ phương án tổ chức thi, cập nhật các tình huống mới và chuẩn bị sẵn phương án xử lý để không bị động khi phát sinh sự cố.
Để bảo đảm kỳ thi diễn ra an toàn, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã triển khai nhiều hội nghị tập huấn, quán triệt quy chế và hướng dẫn nghiệp vụ cho các địa phương. Công tác phối hợp liên ngành tiếp tục được xác định là yếu tố then chốt.
Lực lượng công an, y tế, điện lực, giao thông vận tải, thông tin truyền thông và chính quyền địa phương đều được huy động tham gia chuẩn bị cho kỳ thi. Sự phối hợp này không chỉ nhằm bảo đảm an ninh, an toàn đề thi, bài thi mà còn hỗ trợ xử lý các tình huống phát sinh liên quan đến giao thông, điện, mạng internet, thiên tai hoặc các sự cố bất thường khác.
Bộ Giáo dục và Đào tạo tiếp tục yêu cầu các địa phương thực hiện nghiêm phương châm “4 đúng, 3 không, 2 tăng cường”, trong đó nhấn mạnh trách nhiệm của người đứng đầu và việc tăng cường kiểm tra, giám sát các khâu tổ chức thi.
Đặc biệt, yêu cầu xử lý tình huống phải nhanh chóng, kịp thời và thống nhất đang được đặt lên hàng đầu. Các ban chỉ đạo thi ở địa phương phải xây dựng cơ chế phối hợp rõ ràng, tránh tình trạng lúng túng hoặc chậm trễ khi phát sinh sự cố. Mọi quyết định đều phải bảo đảm quyền lợi chính đáng của thí sinh nhưng vẫn tuân thủ nghiêm quy chế thi.
Các địa phương chủ động từ sớm, từ xa
Từ nhiều tháng trước kỳ thi, các địa phương đã chủ động triển khai công tác chuẩn bị với tinh thần không chờ đến sát ngày thi mới hoàn thiện các điều kiện tổ chức.
Tại Thành phố Hồ Chí Minh, sau khi địa giới hành chính mở rộng, khoảng cách từ trung tâm đến một số điểm thi xa nhất tăng lên khoảng 200 km. Trước thực tế đó, thành phố đã xây dựng nhiều phương án vận chuyển và bảo quản đề thi phù hợp với điều kiện mới. Đối với các khu vực đặc thù như Côn Đảo, các phương án vận chuyển bằng đường hàng không hoặc các loại hình vận tải khác cũng đã được chuẩn bị nhằm bảo đảm đề thi được chuyển đến đúng thời gian và an toàn tuyệt đối.
Tại Lào Cai, thách thức lớn nhất không nằm ở quy mô thí sinh mà đến từ sự thay đổi trong tổ chức bộ máy. Đây là năm đầu tiên địa phương vận hành kỳ thi trong điều kiện không còn ban chỉ đạo cấp huyện theo mô hình cũ. Năm nay, gần 8.000 thí sinh của tỉnh sẽ dự thi tại 24 điểm thi với 352 phòng thi. Trong khi đó, địa bàn rộng, nhiều học sinh sinh sống ở vùng cao, khoảng cách di chuyển xa và thời điểm tổ chức kỳ thi thường trùng với mùa mưa lũ. Để bù đắp khoảng trống trong công tác điều hành sau khi bỏ cấp huyện, tỉnh đã thành lập các "Tổ hỗ trợ liên xã" có nhiệm vụ phối hợp xử lý ngay tại chỗ các tình huống phát sinh như thiên tai, mất điện hoặc các sự cố khẩn cấp. Mô hình này đã được thử nghiệm trong kỳ thi tuyển sinh lớp 10 và bước đầu cho thấy hiệu quả.
Song song với đó, địa phương tiếp tục triển khai nhiều chính sách hỗ trợ học sinh vùng khó khăn, đồng thời xây dựng phương án phối hợp liên ngành giữa công an, quân sự, y tế, điện lực nhằm bảo đảm an ninh, an toàn cho toàn bộ quá trình tổ chức kỳ thi.
Nhiều địa phương khác cũng đã hoàn thành việc rà soát cơ sở vật chất, chuẩn bị nhân sự, kinh phí, hệ thống in sao đề thi, bố trí điểm thi và tập huấn cho cán bộ làm công tác thi. Đây là những bước chuẩn bị quan trọng nhằm giảm thiểu tối đa các sai sót có thể phát sinh trong quá trình tổ chức.
Trong những năm gần đây, kỳ thi ngày càng được tổ chức theo hướng ổn định, giảm áp lực nhưng vẫn bảo đảm độ tin cậy và khả năng phân hóa phục vụ tuyển sinh. Điều đó đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng không chỉ từ phía cơ quan quản lý mà còn từ nhà trường, giáo viên, phụ huynh và chính bản thân học sinh.
Nhiều địa phương đã tổ chức thi thử, tư vấn tâm lý, hướng dẫn kỹ năng làm bài và phổ biến quy chế thi cho học sinh từ rất sớm. Các trường học cũng chú trọng hỗ trợ học sinh xây dựng kế hoạch ôn tập phù hợp với Chương trình giáo dục phổ thông 2018, tránh học lệch, học tủ hoặc tạo áp lực không cần thiết.
Đáng chú ý, việc chuẩn bị cho kỳ thi hiện nay đang được tiếp cận theo hướng lấy thí sinh làm trung tâm. Mọi phương án ứng phó với sự cố đều hướng tới mục tiêu bảo đảm quyền lợi của người học, giúp các em có thể dự thi trong điều kiện thuận lợi nhất.
Chỉ còn ít ngày nữa, kỳ thi sẽ chính thức diễn ra. Khối lượng công việc phía trước vẫn còn rất lớn, từ hoàn thiện các kịch bản ứng phó sự cố, bảo đảm an ninh an toàn đến kiểm tra lần cuối cơ sở vật chất tại các điểm thi. Trong bối cảnh xuất hiện nhiều nguy cơ mới, yêu cầu cao hơn về chất lượng tổ chức và quy mô kỳ thi ngày càng lớn, việc chuẩn bị kỹ lưỡng không chỉ nhằm tránh sai sót mà còn góp phần củng cố niềm tin của xã hội đối với một kỳ thi quốc gia có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
