Sau khi Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) được ban hành, một trong những yêu cầu cấp thiết đặt ra đó là hoàn thiện hệ thống văn bản dưới luật nhằm đưa các quy định đi vào thực tiễn. Trong đó, vấn đề về việc công nhận “đại học”, “đại học vùng”, “đại học quốc gia” và chuẩn hoá tên gọi là vấn đề có ảnh hưởng trực tiếp đến cấu trúc và chất lượng toàn hệ thống.
Thực tế cho thấy, thời gian qua vẫn tồn tại tình trạng chưa thống nhất trong cách hiểu và áp dụng mô hình ‘đại học”, một số cơ sở có xu hướng “mở rộng danh xưng” trong khi năng lực tổ chức, đào tạo và nghiên cứu chưa đáp ứng yêu cầu. Trước thực tế này, Chính phủ ban hành Nghị định số 91/2026/NĐ-CP quy định chi tiết và biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Giáo dục đại học. Trong đó, Nghị định quy định rõ các điều kiện để được công nhận là đại học; điều kiện đối với trường thuộc cơ sở giáo dục đại học khi xét công nhận đại học; điều kiện công nhận đại học vùng, đại học quốc gia.
.jpg)
Siết chặt các tiêu chuẩn về quy mô và năng lực học thuật
Điểm nổi bật của Nghị định là việc thiết lập hệ thống tiêu chí chặt chẽ, định lượng rõ ràng để công nhận một cơ sở giáo dục đại học là “đại học”.
Theo quy định, một cơ sở muốn được công nhận là đại học phải đáp ứng đồng thời nhiều nhóm tiêu chí, từ tổ chức, quy mô đào tạo đến đội ngũ và nghiên cứu khoa học. Trong đó, yêu cầu có ít nhất 3 trường thuộc cơ cấu tổ chức, quy mô đào tạo chính quy đạt từ 15.000 người học trở lên và tối thiểu 25 ngành đào tạo ở mỗi trình độ của giáo dục đại học là những điều kiện nền tảng.
Đáng chú ý, các tiêu chí về học thuật và nghiên cứu được nâng lên đáng kể. Nghị định yêu cầu tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ đạt tối thiểu 60%; giảng viên quốc tế bao gồm cả giảng viên là người Việt Nam ở nước ngoài, người có quốc tịch nước ngoài tham gia giảng dạy chương trình đào tạo chính quy chiếm ít nhất 5% tổng số giảng viên cơ hữu, đồng thời mỗi giảng viên phải có sản phẩm khoa học hàng năm và nguồn thu từ khoa học - công nghệ đạt tối thiểu 20% tổng thu.
Cách tiếp cận này cho thấy đại học đang được định hướng phát triển vừa là nơi đào tạo, đồng thời là trung tâm tri thức, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.
Cụ thể các điều kiện cho trường thuộc cơ sở giáo dục đại học khi xét công nhận đại học
Các quy định mới đã cụ thể rõ ràng điều kiện trường thuộc cơ sở giáo dục đại học khi xét công nhận đại học. Theo đó, cơ sở giáo dục phải có ít nhất 5 ngành đào tạo cùng lĩnh vực ở mỗi trình độ của giáo dục đại học, đồng thời có quy mô đào tạo từ 3.000 người học trở lên. Những con số này nhằm bảo đảm đại học thực sự là mô hình đào tạo đa ngành, đa lĩnh vực với quy mô đủ lớn.
Bên cạnh đó, yêu cầu về năng lực nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo cũng được đặt ra rõ ràng. Cụ thể, tỷ lệ sản phẩm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo bình quân của một giảng viên cơ hữu ít nhất trong một năm là 01 bài báo khoa học thuộc danh mục Web of Science hoặc Scopus hoặc sách xuất bản hoặc bằng độc quyền sáng chế, giải pháp hữu ích. Có ít nhất 01 nhóm nghiên cứu mạnh được thành lập và công nhận theo quy định về hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong cơ sở giáo dục đại học của Chính phủ.
Đáng chú ý, các điều kiện này không chỉ cần được đáp ứng tại thời điểm xét công nhận mà còn phải được duy trì ổn định liên tục trong thời gian ít nhất 3 năm. Quy định này góp phần bảo đảm tính thực chất, hạn chế tình trạng “đạt chuẩn hình thức”.
Định vị rõ đại học vùng, đại học quốc gia
Nghị định cũng quy định các điều kiện cao hơn đối với đại học vùng và đại học quốc gia - những đơn vị đóng vai trò dẫn dắt hệ thống.
Cụ thể, các cơ sở này phải có ít nhất 5 trường đại học thành viên đạt chuẩn, được Thủ tướng phê duyệt đề án phát triển và duy trì các điều kiện trong ít nhất 3 năm liên tục.
Đối với đại học quốc gia, yêu cầu cao hơn khi phải đào tạo đầy đủ các lĩnh vực trọng yếu như khoa học tự nhiên, kỹ thuật, công nghệ, khoa học xã hội và hành vi, nhân văn, kinh doanh và quản lý, sức khỏe. Điều này thể hiện rõ định hướng phân tầng hệ thống: không phải mọi cơ sở đều phát triển theo một mô hình, mà mỗi loại hình được định vị vai trò riêng, phù hợp với chiến lược phát triển nguồn nhân lực quốc gia và vùng.
Nghị định 91/2026/NĐ-CP cũng giải quyết một vấn đề tồn tại lâu nay là sự phân tán, chồng chéo trong các quy định về giáo dục đại học. Lần đầu tiên, các nội dung như đặt tên, công nhận, tổ chức bộ máy, nhân sự… được quy định một cách đồng bộ trong văn bản hướng dẫn thi hành luật. Những quy định mới cũng tạo ra yêu cầu thay đổi đối với các cơ sở giáo dục đại học, buộc các đơn vị phải rà soát lại chiến lược phát triển, tập trung đầu tư chiều sâu thay vì mở rộng quy mô hoặc danh xưng. Đây là bước đi cần thiết để khắc phục tình trạng phát triển thiếu đồng đều, đồng thời nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong toàn hệ thống.
