Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 thành phố lớn từ lâu đã được xem là một trong những kỳ thi căng thẳng trong hệ thống giáo dục phổ thông. Năm 2026, sức nóng từ kỳ thi này có dấu hiệu gia tăng, khi số lượng học sinh lớp 9 đạt mức cao kỷ lục.
Tỷ lệ chọi tăng cao tại các thành phố lớn
Theo thống kê của Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, toàn thành phố có khoảng 147.000 học sinh lớp 9, trong đó gần 130.000 em đăng ký dự thi vào lớp 10 công lập. Điều này cho thấy nhu cầu vào trường công lập vẫn rất lớn, trong khi chỉ tiêu tuyển sinh chỉ khoảng hơn 80.000 học sinh, tương đương khoảng 55–60%. Chênh lệch giữa “cung” và “cầu” chính là nguyên nhân cốt lõi khiến kỳ thi này luôn ở trạng thái “nóng”, thậm chí trở thành áp lực lớn đối với học sinh và phụ huynh.
Dữ liệu công bố năm 2026 cho thấy, nhiều trường trung học phổ thông công lập tại Hà Nội có tỷ lệ chọi rất cao, đặc biệt là nhóm trường top đầu. Trường Trung học phổ thông Yên Hòa dẫn đầu với tỷ lệ khoảng 1/3,35, tiếp đến là Trung học phổ thông Lê Quý Đôn (Hà Đông) với khoảng 1/3. Nhiều trường khác cũng duy trì mức cạnh tranh trên 1/2, cho thấy xu hướng tập trung nguyện vọng vào các trường có chất lượng cao, vị trí thuận lợi hoặc có truyền thống điểm chuẩn cao.
Tuy nhiên, điều đáng chú ý là sự phân hóa rõ rệt giữa các trường. Trong khi một số trường nội thành có tỷ lệ chọi rất cao, thì ở khu vực ngoại thành, có những trường tỷ lệ chọi thấp hơn 1, tức là số lượng đăng ký còn chưa đủ chỉ tiêu. Điều này phản ánh vấn đề về sự sự mất cân đối về chất lượng và sức hút giữa các trường cùng tâm lý “dồn vào trường top” của học sinh và phụ huynh.
Thành phố Hồ Chí Minh cũng ghi nhận mức tăng kỷ lục. Áp lực cạnh tranh khi đăng ký nguyện vọng cao ở mức cao nhất trong nhiều năm qua. Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh khẳng định nỗ lực đảm bảo ít nhất 70% học sinh vào công lập. Chỉ tiêu trung bình sẽ tăng lên 45 học sinh/lớp.
Cần đánh giá năng lực thực tế trước khi quyết định nguyện vọng
Song song với việc công bố tỷ lệ chọi, một xu hướng đáng chú ý là việc dự báo điểm chuẩn ngày càng trở nên phổ biến. Các tiêu chí thường dựa trên: tỷ lệ chọi; chỉ tiêu tuyển sinh; điểm chuẩn các năm trước; mức độ “dồn nguyện vọng” để đưa ra các kịch bản điểm chuẩn.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng tỷ lệ chọi chỉ phản ánh số lượng đăng ký nguyện vọng 1, trong khi thực tế xét tuyển còn chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác. Theo Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, mỗi thí sinh chỉ trúng tuyển một nguyện vọng duy nhất và các nguyện vọng được xét đồng thời theo nguyên tắc điểm chuẩn.
Ngoài ra, một bộ phận học sinh sẽ trúng tuyển vào các trường chuyên hoặc lựa chọn học trường tư, học nghề… khiến tỷ lệ chọi thực tế giảm so với số liệu ban đầu. Điều này cho thấy việc dự báo điểm chuẩn, dù hữu ích, vẫn mang tính tương đối và có thể tạo ra tâm lý “chạy theo đám đông”, khiến áp lực thi cử càng gia tăng.
Trong bối cảnh áp lực thi vào lớp 10 ngày càng lớn, Thông tư số 30/2024/TT-BGDĐT về Quy chế tuyển sinh trung học cơ sở và tuyển sinh trung học phổ thông của Bộ Giáo dục và Đào tạo được ban hành góp phần chuẩn hóa và điều tiết công tác tuyển sinh. Theo quy định tại Thông tư, kỳ thi vào lớp 10 gồm 3 môn: Toán, Ngữ văn và một môn hoặc bài thi thứ ba do Sở Giáo dục và Đào tạo lựa chọn. Điểm đáng chú ý của quy chế này là tăng tính linh hoạt cho địa phương trong lựa chọn môn thi; giảm áp lực thi cử so với mô hình nhiều môn trước đây; hướng tới đánh giá năng lực toàn diện.
Thực tiễn tại Hà Nội cho thấy, dù số môn thi không nhiều, áp lực cạnh tranh vẫn rất lớn do yếu tố “tỷ lệ trúng tuyển” mới là yếu tố quyết định. Với khoảng 55-60% học sinh được vào trường công lập, gần một nửa học sinh phải lựa chọn các hướng khác như trường tư, trung tâm giáo dục thường xuyên hoặc giáo dục nghề nghiệp. Chủ trương phân luồng học sinh sau trung học cơ sở đã được đặt ra từ nhiều năm, với mục tiêu giảm áp lực cho hệ thống giáo dục phổ thông và đáp ứng nhu cầu nhân lực đa dạng của thị trường lao động. Tuy nhiên, trên thực tế, việc phân luồng vẫn gặp nhiều rào cản. Sự khác biệt về cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên, môi trường học tập và cơ hội đầu ra khiến lựa chọn của học sinh bị thu hẹp vào một số trường nhất định. Điều này làm gia tăng áp lực lên các trường công lập, đặc biệt là nhóm trường có chất lượng cao.
Nhìn từ thực tế năm 2026, có thể thấy kỳ thi vào lớp 10 vẫn sẽ còn những áp lực nhất định. Tuy nhiên, nếu từng bước điều chỉnh từ chính sách đến thực thi, từ nhận thức đến điều kiện đảm bảo, áp lực này có thể được giảm dần, để kỳ thi trở lại đúng ý nghĩa là một bước chuyển tiếp trong hành trình học tập của học sinh.
