Hoàn thiện hành lang chính sách để thu hút và trọng dụng nhân tài
Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị nêu rõ: Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang là yếu tố quyết định phát triển của các quốc gia; là điều kiện tiên quyết, thời cơ tốt nhất để nước ta phát triển giàu mạnh, hùng cường trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của Dân tộc.
Thời gian qua, Đảng, Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương, chính sách đẩy mạnh ứng dụng, phát triển khoa học, công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, chủ động, tích cực tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, đạt được nhiều kết quả quan trọng.
Theo báo cáo của Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN), thời gian qua, Bộ đã rà soát toàn diện các cơ chế, chính sách liên quan đến thu hút, trọng dụng nhân tài và nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực khoa học công nghệ. Kết quả cho thấy hiện có 10 luật, 12 nghị định và 6 quyết định của Thủ tướng Chính phủ đang điều chỉnh các chính sách về thu hút, sử dụng và phát triển nguồn nhân lực khoa học công nghệ.
Đáng chú ý, năm 2025 ghi nhận sự ra đời của nhiều văn bản quan trọng được xây dựng trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm quốc tế và tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về nhân lực khoa học công nghệ.
Trong đó có Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo; Nghị định số 179/2024/NĐ-CP của Chính phủ về chính sách thu hút, trọng dụng người có tài năng làm việc trong cơ quan, tổ chức, đơn vị của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội; Nghị định số 263/2025/NĐ-CP của Chính phủ hướng dẫn thi hành Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo với nhiều quy định cụ thể đối với nhân tài khoa học công nghệ, nhà khoa học trẻ tài năng, kỹ sư trẻ tài năng; Nghị định số 249/2025/NĐ-CP của Chính phủ về cơ chế, chính sách thu hút chuyên gia khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Sự xuất hiện đồng bộ của các văn bản này được đánh giá là bước tiến quan trọng trong việc xây dựng môi trường làm việc hấp dẫn hơn cho đội ngũ nhà khoa học, chuyên gia và nhân lực chất lượng cao. Đây cũng là cơ sở để hiện thực hóa các mục tiêu mà Nghị quyết 57-NQ/TW đặt ra trong phát triển nguồn nhân lực phục vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Nhiều cơ chế đãi ngộ vượt trội, hướng tới môi trường nghiên cứu hấp dẫn
Một trong những điểm mới đáng chú ý trong các văn bản trên là cơ chế tiền lương theo hướng mở và cạnh tranh hơn. Theo đó, đối với nhà khoa học thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ, việc chi trả được thực hiện theo hợp đồng với mức lương không áp dụng trần.
Trong trường hợp được tuyển dụng làm công chức, viên chức trong các cơ quan nhà nước, nhà khoa học trẻ và sinh viên xuất sắc được hưởng phụ cấp tăng thêm tối đa tới 150%, trong khi chuyên gia và nhà khoa học có thể được hưởng phụ cấp tăng thêm tới 300% theo quy định.
Bên cạnh đó, cơ chế thưởng dành cho nhân tài khoa học công nghệ cũng được thiết kế theo hướng vượt trội. Một số đối tượng như nhân tài hoặc tổng công trình sư có thể được hưởng mức thưởng tương ứng tới 6 lần hoặc 4 lần mức lương ký hợp đồng, tùy từng trường hợp cụ thể. Đây được xem là một trong những chính sách đãi ngộ nổi bật nhất từ trước đến nay nhằm tăng khả năng cạnh tranh trong thu hút và giữ chân đội ngũ nhân lực chất lượng cao.
Không chỉ tập trung vào thu nhập, các chính sách mới còn chú trọng bảo đảm quyền tự chủ học thuật cho nhà khoa học; tạo điều kiện tiếp cận và sử dụng các phòng thí nghiệm do Nhà nước đầu tư; tham gia các nhóm nghiên cứu mạnh; được cử đi đào tạo, bồi dưỡng trong và ngoài nước.
Đặc biệt, nhà khoa học tham gia các chương trình đào tạo dài hạn ở nước ngoài vẫn được hưởng nguyên mức lương hiện hưởng thay vì chỉ được hưởng một phần như trước đây. Cùng với đó là nhiều chính sách hỗ trợ về nhà ở, chăm sóc sức khỏe và nghỉ dưỡng cho bản thân nhà khoa học cũng như gia đình.
Trước đó, Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân cũng thông tin về định hướng xây dựng các chương trình riêng dành cho nghiên cứu sinh, sinh viên tài năng và nhà khoa học trẻ nhằm tạo điều kiện tiếp cận nguồn lực, phát huy năng lực nghiên cứu. Chương trình này dự kiến được ban hành vào tháng 9/2026.
Việc ban hành hàng loạt cơ chế mới cho thấy quyết tâm lớn trong việc hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW, tạo bước đột phá trong phát triển nguồn nhân lực khoa học công nghệ. Những chính sách về tiền lương, thưởng, tự chủ học thuật hay hỗ trợ nghiên cứu không chỉ góp phần nâng cao sức hấp dẫn của môi trường khoa học trong nước mà còn tạo điều kiện để các nhà khoa học trẻ yên tâm theo đuổi con đường nghiên cứu lâu dài.
Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy chính sách dù tiến bộ đến đâu cũng khó tạo ra tác động nếu không được triển khai hiệu quả. Nhiều cơ chế mới chỉ vừa được ban hành nên cần thêm thời gian để phát huy hiệu quả trong thực tế. Hơn nữa, việc thực hiện không chỉ thuộc trách nhiệm của Bộ KH&CN mà còn đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các lĩnh vực tài chính, giáo dục và đào tạo, nội vụ cùng các bộ, ngành, địa phương.
Trong bối cảnh đó, việc mạnh dạn áp dụng các cơ chế mới tại các cơ quan, viện nghiên cứu và cơ sở đào tạo sẽ đóng vai trò quan trọng. Đồng thời, quá trình triển khai cần được theo dõi sát sao để kịp thời tháo gỡ những khó khăn, bất cập phát sinh. Chỉ khi chính sách thực sự đi vào cuộc sống, các mục tiêu về thu hút, trọng dụng và phát triển đội ngũ nhân lực khoa học công nghệ chất lượng cao mới có thể trở thành hiện thực, góp phần tạo nền tảng vững chắc cho phát triển đất nước trong giai đoạn mới.