Giáo dục Việt Nam hướng tới mô hình mở
Trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ, học sinh không chỉ cần tiếp thu kiến thức mà còn phải rèn năng lực tự học, tư duy phản biện, sáng tạo và thích ứng. Mô hình lớp học cố định về thời gian, không gian và phương pháp đã khó đáp ứng yêu cầu mới. Áp lực đổi mới, cùng mục tiêu phát triển con người toàn diện trong các nhiệm vụ năm học gần đây đang đặt ra nhu cầu chuyển đổi cách tổ chức dạy và học theo hướng linh hoạt hơn.
Nhiều chính sách chiến lược đã và đang tạo nền tảng quan trọng cho việc hình thành mô hình trường học mở. Trong Chiến lược phát triển giáo dục đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 (Quyết định 1705/QĐ-TTg (2024)) đặt mục tiêu xây dựng hệ thống giáo dục mở, linh hoạt, thúc đẩy học tập suốt đời, gắn kết công nghệ và truyền thống, phát huy tối đa tiềm năng sáng tạo cá nhân.
Mới đây trong Nghị quyết 71-NQ/TW (2025) về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo xác định đổi mới mô hình, phương pháp và mở rộng môi trường giáo dục là một trong những “động lực đột phá”. Nhiệm vụ đối với năm học mới 2025-2026 cũng yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, đa dạng hóa phương thức học tập, gắn kết nhà trường với gia đình - xã hội.
Mô hình “trường học mở” đang trở thành định hướng chiến lược của giáo dục Việt Nam đến năm 2045, thay thế dần cách dạy - học cố định trước đây. Trọng tâm của mô hình là các “tiết học mở”, nơi phụ huynh tham dự trực tiếp cùng giáo viên và học sinh, giúp hoạt động dạy học minh bạch hơn và tăng sự gắn kết gia đình và nhà trường.
Kiến tạo môi trường học tập linh hoạt
Thực tế triển khai mô hình “lớp học mở” bắt đầu áp dụng ở bậc mầm non và tiểu học. Trong những năm học gần đây, mô hình này đã được áp dụng cả ở bậc trung học cơ sở (THCS) và trung học phổ thông (THPT).
Tại Trường Tiểu học Võ Thị Sáu (phường An Hội Đông, Thành phố Hồ Chí Minh), mô hình lớp học mở được duy trì nhiều năm và trở thành một phần trong hoạt động thường xuyên của nhà trường. Trong các tiết học, phụ huynh cùng tham gia với học sinh, trực tiếp quan sát không khí học tập và phương pháp giảng dạy. Các hoạt động trên bài giảng số, làm việc nhóm và tương tác linh hoạt diễn ra sôi nổi, phản ánh cách tiếp cận phù hợp với lứa tuổi tiểu học.
Hoạt động Open House của nhà trường cũng là dịp để giáo viên, phụ huynh và học sinh trao đổi, góp ý và thống nhất phương pháp hỗ trợ trẻ, giúp cha mẹ nắm rõ cách con học và tháo gỡ những khó khăn khi đồng hành tại nhà. Qua đó, mô hình lớp học mở trở thành cầu nối hiệu quả, tăng cường sự gắn kết giữa gia đình và nhà trường trong việc nâng cao chất lượng giáo dục.
Trường THPT Võ Trường Toản (Thành phố Hồ Chí Minh) các “tiết học mở” được triển khai với nhiều chủ đề, thu hút phụ huynh tham dự và cùng trải nghiệm với học sinh. Hoạt động này thể hiện nỗ lực đổi mới của nhà trường, tạo môi trường học tập mở và tăng cường gắn kết giữa giáo viên - phụ huynh - học sinh.
Sự tham gia của phụ huynh giúp họ hiểu rõ phương pháp giáo dục, đồng thời lan tỏa những giá trị nhân văn như lòng biết ơn và sự trân trọng thầy cô. Nhờ đó, tiết học mở trở thành điểm nhấn trong việc xây dựng sự đồng thuận và trách nhiệm chung giữa gia đình và nhà trường trong giáo dục học sinh.
Mô hình “lớp học mở”, “trường học mở” tạo ra không gian học linh hoạt, kết hợp dạy học truyền thống, trải nghiệm và môi trường số. Học sinh được tăng quyền lựa chọn và tự chủ trong học tập; giáo viên chuyển vai trò từ truyền thụ sang hướng dẫn, điều phối; phụ huynh nắm rõ quá trình học của con, giảm áp lực và tăng đồng thuận với nhà trường. Nhờ đó, mô hình này không chỉ phát triển năng lực sáng tạo, kỹ năng mềm và tính tự học của học sinh, mà còn giúp nhà trường minh bạch hơn trong quản trị và đánh giá chất lượng, góp phần xây dựng môi trường giáo dục hạnh phúc.
Dù nhiều triển vọng, mô hình “trường học mở” vẫn đối mặt nhiều thách thức như: tâm lý quen với lớp học truyền thống khiến một số giáo viên, phụ huynh e ngại thay đổi; nhiều trường thiếu không gian, thiết bị và hạ tầng số; cách đánh giá hiện hành còn nặng kiểm tra định kỳ và chính sách chưa có hướng dẫn rõ ràng về tiêu chuẩn, năng lực giáo viên hay quy trình đảm bảo chất lượng. Nếu thiếu chuẩn mực, mô hình này dễ rơi vào tình trạng hình thức, khó bền vững.
Để “trường học mở” vận hành hiệu quả, cần hoàn thiện đồng bộ chính sách và triển khai, cùng các hướng dẫn về chương trình linh hoạt, chuẩn năng lực giáo viên, đánh giá theo năng lực và cơ chế phối hợp với phụ huynh, cộng đồng. Hạ tầng cũng cần được đầu tư, từ phòng học đa năng đến hệ thống số, ưu tiên các vùng khó. Giáo viên phải được bồi dưỡng kỹ năng dạy học mở và ứng dụng công nghệ, trong khi phụ huynh và cộng đồng tham gia trực tiếp vào các hoạt động học tập, trải nghiệm.
Mô hình nên triển khai theo lộ trình thí điểm, đánh giá, nhân rộng, tránh chạy theo phong trào. Chuyển từ lớp học truyền thống sang mô hình mở là bước đổi mới lớn nhưng phù hợp với Chiến lược giáo dục phát triển giáo dục đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, hướng tới môi trường học tập hiện đại, nhân văn và phát triển toàn diện cho học sinh.
Tài liệu tham khảo
Bộ Chính trị (2025). Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.
Thủ tướng Chính phủ (2024). Quyết định số 1705/QĐ-TTg Phê duyệt Chiến lược phát triển giáo dục đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045
https://vanban.chinhphu.vn/?pageid=27160&docid=212235&classid=0
