Bách phân vị: Công cụ chuẩn hóa điểm số giữa các phương thức tuyển sinh
Theo Quy chế tuyển sinh các ngành đào tạo trình độ đại học và ngành Giáo dục Mầm non trình độ cao đẳng ban hành kèm theo Thông tư số 06/2026/TT-BGDĐT ngày 15/02/2026, từ năm 2026, tất cả các phương thức xét tuyển phải được quy đổi tương đương thông qua bảng bách phân vị trước khi đưa về thang điểm 30 thống nhất.
Trong thống kê học thuật, bách phân vị (Percentile) là chỉ số phản ánh vị trí tương đối của một cá nhân trong tổng thể dữ liệu. Tập dữ liệu được chia thành 100 phần bằng nhau và mỗi giá trị sẽ được xác định đang đứng ở đâu trong phân bố đó. Chẳng hạn, một thí sinh đạt bách phân vị 90 đồng nghĩa với việc kết quả của em cao hơn hoặc bằng 90% số thí sinh còn lại.
Áp dụng vào tuyển sinh đại học, bách phân vị không so sánh trực tiếp điểm số tuyệt đối mà so sánh vị trí của thí sinh trong từng nhóm dự thi. Đây được xem là giải pháp phù hợp trong bối cảnh hiện nay khi các trường đồng thời sử dụng nhiều phương thức tuyển sinh như xét điểm thi tốt nghiệp THPT, đánh giá năng lực, đánh giá tư duy, xét học bạ, xét chứng chỉ quốc tế hoặc xét tuyển tài năng.
Theo quy định mới, việc “quy đổi tương đương” là quá trình quy đổi ngưỡng bảo đảm chất lượng đầu vào và điểm trúng tuyển giữa các phương thức tuyển sinh, các tổ hợp xét tuyển của cùng một mã ngành hoặc chương trình đào tạo theo quy tắc do cơ sở đào tạo xây dựng. Mục tiêu là bảo đảm các thí sinh trúng tuyển từ những phương thức khác nhau có mức độ đáp ứng yêu cầu đầu vào tương đương nhau.
Có thể thấy, điểm mới này sẽ góp phần giảm tình trạng chênh lệch giữa các phương thức xét tuyển, đồng thời tạo cơ sở minh bạch hơn khi các trường công bố điểm chuẩn. Thay vì chỉ nhìn vào con số tuyệt đối, thí sinh sẽ được đánh giá dựa trên vị trí của mình trong toàn bộ phổ điểm, qua đó phản ánh chính xác hơn năng lực cạnh tranh thực tế.
Bách phân vị dần trở thành xu hướng trong quy đổi điểm tuyển sinh đại học
Trên thực tế, việc sử dụng bách phân vị trong tuyển sinh không phải là câu chuyện hoàn toàn mới. Một trong những đơn vị tiên phong là Đại học Bách khoa Hà Nội.
Mùa tuyển sinh 2024, nhà trường đã công bố chi tiết phương pháp xây dựng bảng phân vị tương quan giữa ba phương thức tuyển sinh gồm: điểm thi tốt nghiệp THPT, điểm thi Đánh giá tư duy (TSA) và xét tuyển tài năng. Dữ liệu được xây dựng trên cơ sở kết quả tuyển sinh và kết quả học tập của sinh viên đã trúng tuyển theo từng phương thức.
Theo bảng quy đổi được công bố, một thí sinh đạt 71,68 điểm bài thi Đánh giá tư duy thuộc nhóm phân vị tương ứng với khoảng điểm từ 27,14 đến 28,04 điểm thi tốt nghiệp THPT. Cách tiếp cận này cho phép xác định mức điểm chuẩn tương đương giữa các phương thức khác nhau thay vì so sánh trực tiếp các thang điểm vốn có cấu trúc và độ khó khác nhau.
Đáng chú ý, nhà trường cho biết việc xây dựng bảng phân vị không chỉ dựa trên phổ điểm đầu vào mà còn đối chiếu với kết quả học tập của sinh viên sau khi nhập học nhằm đánh giá mức độ phù hợp của từng phương thức tuyển sinh. Đây là cơ sở để điều chỉnh các ngưỡng quy đổi bảo đảm tính khoa học và độ tin cậy.
Bên cạnh Đại học Bách khoa Hà Nội, những năm gần đây nhiều cơ sở giáo dục đại học lớn như Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh hay một số trường thành viên đã từng sử dụng các mô hình quy đổi điểm giữa kết quả thi đánh giá năng lực, chứng chỉ quốc tế và điểm thi tốt nghiệp THPT. Tuy nhiên, việc áp dụng chưa đồng bộ giữa các trường và chưa có một nguyên tắc thống nhất trên phạm vi toàn hệ thống.
Quy định mới của Bộ GDĐT vì vậy được xem là bước tiến quan trọng nhằm chuẩn hóa hoạt động tuyển sinh trong bối cảnh các phương thức xét tuyển ngày càng đa dạng. Khi tất cả các phương thức đều được quy đổi về cùng một “ngôn ngữ” là bách phân vị và thang điểm 30, cơ hội trúng tuyển của thí sinh sẽ được xác định trên cơ sở tương đương hơn, đồng thời giúp các trường thuận lợi trong việc xác định điểm chuẩn và kiểm soát chất lượng đầu vào.
Việc áp dụng bách phân vị trên toàn hệ thống tuyển sinh đại học từ năm 2026 không đơn thuần là thay đổi kỹ thuật quy đổi điểm. Đây là bước chuyển từ tư duy đánh giá dựa trên điểm số tuyệt đối sang đánh giá dựa trên vị trí và năng lực tương đối của thí sinh trong tổng thể người dự tuyển.
Trong bối cảnh ngày càng nhiều kỳ thi riêng, nhiều phương thức xét tuyển và nhiều loại chứng chỉ quốc tế được sử dụng để tuyển sinh, việc thiết lập một chuẩn quy đổi thống nhất là yêu cầu tất yếu để bảo đảm công bằng. Tuy nhiên, hiệu quả của chính sách sẽ phụ thuộc đáng kể vào chất lượng dữ liệu đầu vào, phương pháp xây dựng bảng phân vị cũng như mức độ minh bạch trong công bố công thức quy đổi của từng cơ sở đào tạo.
Nếu được triển khai đồng bộ và khoa học, bách phân vị có thể trở thành nền tảng quan trọng giúp hệ thống tuyển sinh đại học Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu đánh giá thực chất năng lực người học, thay vì chỉ dựa vào sự khác biệt của các thang điểm và phương thức tuyển sinh.
