Truyền thông góp phần định hình hệ giá trị trong thời đại số
Đối với Việt Nam, trong bối cảnh bước vào kỷ nguyên mới với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - công nghệ, đặc biệt là công nghệ số, cùng với quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, yêu cầu đặt ra không chỉ là phát triển nhanh, mà còn phải phát triển bền vững, hài hòa và có bản sắc. Điều này đòi hỏi phải xây dựng và củng cố một hệ giá trị quốc gia phù hợp, đồng thời hình thành hệ giá trị con người tương ứng để hiện thực hóa những mục tiêu phát triển đó.
Trong quá trình này, truyền thông nổi lên như một lực lượng đặc biệt quan trọng. Không chỉ dừng lại ở chức năng truyền tải thông tin, truyền thông ngày nay tham gia trực tiếp vào việc kiến tạo nhận thức, định hình hành vi và thiết lập hệ quy chiếu giá trị của xã hội.
Nếu như trong các xã hội truyền thống, việc hình thành giá trị chủ yếu diễn ra trong không gian gia đình, nhà trường và cộng đồng, thì ngày nay, truyền thông - đặc biệt là truyền thông số - đã trở thành một trong những “trung tâm sản xuất ý nghĩa” quan trọng nhất của đời sống xã hội. Sự phát triển của không gian mạng đã làm gia tăng đáng kể sức mạnh và phạm vi ảnh hưởng của truyền thông, khiến nó trở thành một trong những nhân tố quyết định trong quá trình xây dựng hệ giá trị.
Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã nêu rõ nhiệm vụ: Xây dựng Chiến lược truyền thông quảng bá hình ảnh Việt Nam ra nước ngoài, lấy văn hoá làm nền tảng, trụ cột, lan toả hình ảnh, đất nước, con người Việt Nam là một quốc gia giàu bản sắc văn hoá, nhân văn, có trách nhiệm, đóng góp tích cực vào dòng chảy văn minh của nhân loại.
Triển khai các chiến dịch truyền thông đa phương tiện toàn diện, đa nền tảng, đa ngôn ngữ, sử dụng hiệu quả truyền hình, báo chí, mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến; hợp tác với những người có ảnh hưởng và nhà sáng tạo nội dung toàn cầu để tiếp cận đối tượng khán giả trong khu vực và trên thế giới, phát triển mạng lưới "đại sứ văn hoá".
Hỗ trợ/tài trợ công tác dịch thuật và xuất bản sách văn học, văn hoá nghệ thuật Việt Nam ra nước ngoài bằng nhiều ngôn ngữ và tạo điều kiện thuận lợi để giới thiệu các xuất bản phẩm tiếng nước ngoài tại Việt Nam.
Như thế, truyền thông về hệ giá trị không chỉ có ý nghĩa về đối nội mà còn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng về đối ngoại, đưa văn hóa Việt nam vươn xa, nâng cao vị thế dân tộc trên trường quốc tế. Trên cơ sở đó, truyền thông thực hiện ba chức năng cơ bản trong việc xây dựng, phát huy hệ giá trị, và trong kỷ nguyên số, các chức năng này được khuếch đại mạnh mẽ về tốc độ, phạm vi và mức độ ảnh hưởng.
Truyền thông lan tỏa giá trị, nhưng vẫn đối mặt nhiều thách thức
Trong thời gian qua, truyền thông đã có những đóng góp quan trọng trong việc lan tỏa và củng cố hệ giá trị quốc gia và hệ giá trị con người. Thông qua các sản phẩm báo chí, chương trình truyền hình, chiến dịch truyền thông và nội dung số, nhiều giá trị cốt lõi như lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, ý thức trách nhiệm xã hội, lối sống nhân văn đã được khơi dậy và lan tỏa rộng rãi.
Một minh chứng tiêu biểu là trong bối cảnh đại dịch COVID-19, truyền thông đã đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc củng cố niềm tin xã hội. Những chiến dịch truyền thông lan tỏa tinh thần sẻ chia đã góp phần biến những giá trị như trách nhiệm cộng đồng, kỷ luật xã hội và lòng nhân ái trở thành hành vi phổ biến. Đây là một ví dụ điển hình cho thấy khi truyền thông được định hướng đúng, nó có thể chuyển hóa giá trị thành hành động xã hội trên diện rộng.
Ở một phương diện khác, truyền thông cũng góp phần định hình những hình mẫu con người trong thời đại mới. Các chương trình tôn vinh nhân vật truyền cảm hứng như “Việc tử tế”, “Người tốt - việc tốt” hay những tuyến bài báo chí về cá nhân dám nghĩ, dám làm đã tạo ra những “biểu tượng giá trị” trong đời sống xã hội. Thông qua việc lựa chọn và lan tỏa những hình mẫu này, truyền thông đã góp phần thiết lập các chuẩn mực ứng xử và định hướng lý tưởng sống cho công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, thực trạng vai trò của truyền thông trong xây dựng hệ giá trị hiện nay vẫn còn bộc lộ không ít hạn chế và thách thức đáng chú ý.
Hạn chế và thách thức của truyền thông trong xây dựng hệ giá trị.
Có thể thấy, truyền thông vừa là lực lượng có khả năng lan tỏa mạnh mẽ các giá trị tích cực, vừa có thể trở thành môi trường làm phân tán và biến dạng hệ giá trị nếu thiếu định hướng và kiểm soát hiệu quả. Vấn đề cốt lõi đặt ra hiện nay không phải là thiếu phương tiện truyền thông, mà là thiếu một cơ chế bảo đảm tính dẫn dắt về giá trị trong không gian truyền thông đa tầng, đa chiều. Khi chưa thiết lập được “trật tự giá trị” đủ mạnh, truyền thông rất dễ bị cuốn theo dòng chảy của thị hiếu ngắn hạn, thay vì đóng vai trò định hướng lâu dài cho xã hội.
Gắn truyền thông với chiến lược phát triển văn hóa và con người
Để truyền thông thực sự trở thành lực lượng nòng cốt trong việc kiến tạo, định hướng và lan tỏa hệ giá trị quốc gia và hệ giá trị con người trong kỷ nguyên mới, cần triển khai đồng bộ các giải pháp mang tính hệ thống, bảo đảm sự gắn kết giữa định hướng chiến lược và tổ chức thực hiện.
Gắn truyền thông với chiến lược phát triển văn hóa và con người
Để truyền thông thực sự trở thành lực lượng nòng cốt trong việc kiến tạo, định hướng và lan tỏa hệ giá trị quốc gia và hệ giá trị con người trong kỷ nguyên mới, cần triển khai đồng bộ các giải pháp mang tính hệ thống, bảo đảm sự gắn kết giữa định hướng chiến lược và tổ chức thực hiện.
Trước hết, cần hoàn thiện chiến lược truyền thông quốc gia gắn chặt với định hướng giá trị. Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị nêu rõ: “Chú trọng công tác truyền thông chính sách. Tạo sự chuyển biến mạnh mẽ trong hoạt động và quản lý hệ thống truyền thông đại chúng, các phương tiện truyền thông mới; phát triển các loại hình truyền thông, thông tin trên nền tảng số; bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, thương hiệu sáng tạo, an ninh văn hoá trên mạng và chủ quyền văn hoá số”
Thứ hai, đổi mới nội dung và phương thức truyền thông theo hướng hiện đại, hấp dẫn nhưng vẫn bảo đảm chiều sâu giá trị, giúp các giá trị tích cực không chỉ được hiểu mà còn được cảm nhận và chia sẻ rộng rãi.
Thứ ba, xây dựng hệ sinh thái truyền thông số lành mạnh, trong đó các giá trị tích cực giữ vai trò chủ đạo. Một không gian truyền thông lành mạnh sẽ tạo điều kiện để hệ giá trị quốc gia được củng cố và lan tỏa bền vững.
Thứ hai, đổi mới nội dung và phương thức truyền thông theo hướng hiện đại, hấp dẫn nhưng vẫn bảo đảm chiều sâu giá trị, giúp các giá trị tích cực không chỉ được hiểu mà còn được cảm nhận và chia sẻ rộng rãi.
Thứ ba, xây dựng hệ sinh thái truyền thông số lành mạnh, trong đó các giá trị tích cực giữ vai trò chủ đạo. Một không gian truyền thông lành mạnh sẽ tạo điều kiện để hệ giá trị quốc gia được củng cố và lan tỏa bền vững.
Thứ tư, nâng cao năng lực chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ làm truyền thông. Mỗi sản phẩm truyền thông phải được xem như một “tác động giá trị”, đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng về nội dung và hệ quả xã hội.
Thứ năm, tăng cường giáo dục năng lực tiếp nhận và phản biện truyền thông cho công chúng. Việc trang bị cho công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, khả năng phân tích, nhận diện thông tin sai lệch và lựa chọn giá trị phù hợp là yếu tố then chốt để bảo vệ và củng cố hệ giá trị xã hội từ bên trong.
Thứ sáu, thúc đẩy sự phối hợp chặt chẽ giữa truyền thông với các thiết chế khác như giáo dục, gia đình và văn hóa. Truyền thông chỉ có thể phát huy hiệu quả khi các thông điệp giá trị được củng cố bởi môi trường sống và trải nghiệm thực tế.
Có thể khẳng định, phát huy vai trò của truyền thông trong xây dựng hệ giá trị không phải là nhiệm vụ ngắn hạn, mà là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì, nhất quán và đổi mới. Khi các giải pháp được triển khai đồng bộ và hiệu quả, truyền thông sẽ trở thành một trong những động lực quan trọng nhất góp phần hình thành nền tảng tinh thần vững chắc và thúc đẩy sự phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.
Tài liệu tham khảo:
Bộ Chính trị (2026), Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam.
