Học liệu số - nền tảng quan trọng của chuyển đổi số giáo dục
Chuyển đổi số trong giáo dục phổ thông đang trở thành một nhiệm vụ trọng tâm, gắn với các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong đó, việc xây dựng dữ liệu học liệu số cho giáo dục phổ thông được xác định là yêu cầu cấp thiết, phù hợp với tinh thần của Nghị quyết số 71-NQ/TW và Nghị quyết số 57-NQ/TW về thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia.
Trong giáo dục, chuyển đổi số không đơn thuần là việc đưa công nghệ thông tin vào lớp học. Đây là quá trình thay đổi toàn diện từ phương thức quản lí, cách tổ chức dạy học cho đến mô hình học tập của học sinh. Mục tiêu cuối cùng của quá trình này là hình thành một môi trường giáo dục linh hoạt, hiệu quả, có khả năng cá nhân hóa lộ trình học tập, giúp mỗi học sinh phát triển năng lực và phẩm chất theo khả năng riêng.
Trong bối cảnh đó, hệ thống học liệu số đóng vai trò như “hạ tầng tri thức” của giáo dục hiện đại. Đây là kho tài nguyên học tập được số hóa, bao gồm bài giảng điện tử, video minh họa, mô phỏng, thí nghiệm ảo, dữ liệu tương tác… được xây dựng theo chuẩn thống nhất và có thể sử dụng rộng rãi trên toàn quốc. Nếu được phát triển bài bản, hệ thống học liệu số không chỉ hỗ trợ quá trình dạy học mà còn tạo điều kiện để giáo dục phổ thông thích ứng tốt hơn với những thay đổi của thời đại số.
Một trong những lợi ích quan trọng của học liệu số là hỗ trợ giáo viên đổi mới phương pháp giảng dạy. Thay vì chỉ dựa vào sách giáo khoa và phương pháp thuyết giảng truyền thống, giáo viên có thể sử dụng nhiều dạng học liệu trực quan như video, hình ảnh động, mô phỏng khoa học hoặc thí nghiệm ảo để minh họa kiến thức. Những công cụ này giúp bài học trở nên sinh động, dễ hiểu hơn, đồng thời kích thích hứng thú học tập của học sinh. Đặc biệt, với các môn khoa học tự nhiên, các mô phỏng và thí nghiệm ảo có thể giúp học sinh quan sát những hiện tượng khó thực hiện trong điều kiện phòng học thông thường.
Học liệu số cũng góp phần giảm tải cho giáo viên trong quá trình chuẩn bị bài giảng. Khi có một kho dữ liệu học tập chung, giáo viên có thể khai thác, điều chỉnh và kết hợp các tài nguyên có sẵn để xây dựng bài giảng phù hợp với đối tượng học sinh. Nhờ đó, giáo viên có thêm thời gian tập trung vào việc tổ chức hoạt động học tập, hỗ trợ và theo dõi tiến bộ của học sinh.
Đối với học sinh, học liệu số mở ra cơ hội tiếp cận tri thức theo cách linh hoạt hơn. Các em có thể học tập mọi lúc, mọi nơi thông qua nền tảng trực tuyến, chủ động tìm kiếm tài liệu bổ trợ, ôn tập hoặc mở rộng kiến thức ngoài chương trình. Điều này đặc biệt quan trọng trong việc phát triển năng lực tự học – một trong những năng lực cốt lõi của người học trong thời đại số.
Không chỉ vậy, học liệu số còn góp phần thúc đẩy công bằng trong giáo dục. Khi nguồn tài nguyên học tập chất lượng cao được chia sẻ rộng rãi, học sinh ở các vùng sâu, vùng xa cũng có cơ hội tiếp cận tri thức tương đương với học sinh ở các đô thị lớn. Khoảng cách về điều kiện học tập giữa các vùng miền nhờ đó có thể từng bước được thu hẹp.
Xây dựng hệ thống học liệu số quốc gia với lộ trình rõ ràng
Vừa qua, tại phiên họp về xây dựng Đề án “Xây dựng Hệ thống Học liệu số quốc gia đối với Giáo dục phổ thông” do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức, Thứ trưởng Thường trực Phạm Ngọc Thưởng nhận định: trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra hết sức nhanh chóng, tác động toàn diện đến giáo dục nói chung, giáo dục phổ thông nói riêng, việc xây dựng dữ liệu học liệu số quốc gia đối với giáo dục phổ thông là việc làm cấp thiết, cần phải được thực hiện.
Nhấn mạnh vai trò của việc xây dựng dữ liệu học liệu số quốc gia đối với giáo dục phổ thông, Thứ trưởng Thường trực lưu ý cần xây dựng rõ lộ trình triển khai, không nóng vội nhưng không quá cầu toàn. Một nguyên tắc quan trọng được nhấn mạnh là “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ mục đích, rõ yêu cầu, rõ nguồn lực và rõ kết quả.
Đối với kế hoạch thực hiện, Thứ trưởng Thường trực lưu ý, cần có báo cáo cụ thể kết quả theo từng cột mốc thời gian, từng công việc, đặc biệt là những tồn đọng, tránh làm việc một cách hình thức, kéo dài; lưu ý cần làm rõ nội hàm học liệu số. Mục tiêu cuối cùng của việc xây dựng hệ thống học liệu số quốc gia không phải là tạo ra một kho dữ liệu lớn, mà là phục vụ hiệu quả cho giáo viên và học sinh, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và rút ngắn khoảng cách tiếp cận tri thức giữa các vùng miền trên cả nước.
Trong bối cảnh giáo dục đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu rộng, hệ thống học liệu số quốc gia nếu được triển khai bài bản sẽ trở thành một trong những trụ cột quan trọng của giáo dục phổ thông hiện đại – nơi công nghệ không thay thế người thầy, nhưng giúp người thầy dạy tốt hơn và giúp người học học hiệu quả hơn.
