90 chương trình STEM tham gia đề án nhân lực công nghệ cao
Bộ Giáo duc và Đào tạo vừa phê duyệt danh sách chương trình đào tạo kỹ sư, thạc sĩ tài năng các lĩnh vực STEM của các cơ sở đào tạo tham gia Đề án Đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển công nghệ cao giai đoạn 2025 - 2035 và định hướng tới năm 2045 theo Quyết định số 1002/QĐ-TTg ngày 24/5/2025 của Thủ tướng Chính phủ.
Danh sách này có 90 chương trình đào tạo kỹ sư, thạc sĩ của 23 cơ sở giáo dục đại học. Đại học Bách khoa Hà Nội đóng góp 7 chương trình đào tạo, Trường Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội) có 10 chương trình, Học viện Công nghệ Bưu chính viễn thông và Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội cùng đóng góp 6 chương trình ... Tại Thành phố Hồ Chí Minh có các trường đại học thành viên Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh: Trường Đại học Bách khoa (14 chương trình), Trường Đại học Công nghệ thông tin (2), Trường Đại hóc Khoa học tự nhiên (3), Trường ĐH Quốc tế (1). Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh và Trường Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh cùng đóng góp 5 chương trình đào tạo...
Khu vực miền Trung có Trường Đại học Nha Trang (2), Trường Đại học Quy Nhơn (1), Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng với 7 chương trình đào tạo.
Các chương trình này không chỉ mở rộng về số lượng mà còn có sự thay đổi về cách tiếp cận. Nội dung đào tạo được thiết kế theo hướng tăng cường thực hành, gắn với nhu cầu doanh nghiệp và cập nhật công nghệ mới. Nhiều trường đã chủ động hợp tác với doanh nghiệp, xây dựng các mô hình đào tạo gắn với nghiên cứu và sản xuất.
Sự tham gia đồng loạt của các cơ sở giáo dục đại học cho thấy hệ thống đào tạo đang chuyển động nhanh hơn, linh hoạt hơn và bám sát hơn với nhu cầu của thị trường lao động.
Nhu cầu lớn, nguồn cung thiếu hụt
Theo số liệu của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Việt Nam có hơn 2 triệu sinh viên đại học. Tuy nhiên tỉ lệ sinh viên theo học các lĩnh vực STEM chỉ đạt khoảng 27% đến 31% (tương đương khoảng 600.000 sinh viên. Tỉ lệ này còn thấp so với yêu cầu của nền kinh tế dựa trên khoa học - công nghệ.
Trong khi đó theo dự báo của Bộ Khoa học và Công nghệ, từ nay đến năm 2030 Việt Nam cần bổ sung khoảng 1,3 đến 1,5 triệu nhân lực công nghệ, trong đó 35 - 40% là nhân lực chất lượng cao.
Nhiều lĩnh vực công nghệ chiến lược đang thiếu hụt nghiêm trọng như trí tuệ nhân tạo(70.000 - 80.000 nhân lực), điện toán đám mây và dữ liệu lớn (khoảng 150.000), bán dẫn (tối thiểu 50.000 kỹ sư) và an ninh mạng (khoảng 70.000 chuyên gia). Trong khi đó, số liệu của Bộ Giáo dục và Đào tạo cho thấy tỷ lệ người học lĩnh vực STEM tại Việt Nam chỉ chiếm khoảng 27-31%, thấp hơn so với nhiều quốc gia trong khu vực như Singapore (46%), Malaysia (50%)...
Những con số này phản ánh rõ một thực tế: cung - cầu nhân lực công nghệ cao đang có sự chênh lệch đáng kể. Nếu không có giải pháp kịp thời, khoảng cách này sẽ tiếp tục phát triển trong những năm tới. Điều này đặt ra yêu cầu các trường đại học vừa phải mở rộng quy mô đào tạo, vừa phải nâng cao chất lượng, trong khi nguồn tuyển không tăng tương ứng.
Thực tế tuyển sinh cho thấy, nhiều ngành kỹ thuật dù có nhu cầu cao nhưng không phải lúc nào cũng thu hút được thí sinh đủ mạnh. Chất lượng đầu vào không đồng đều khiến quá trình đào tạo gặp khó khăn, buộc các trường phải điều chỉnh chương trình, kéo dài thời gian thích nghi hoặc tăng cường các học phần bổ trợ.
Ở bậc sau đại học, thách thức còn rõ nét hơn. Việc tuyển sinh các chương trình thạc sĩ, đặc biệt là các chương trình chất lượng cao, đòi hỏi người học phải có nền tảng vững và định hướng nghề nghiệp rõ ràng. Tuy nhiên, số lượng sinh viên sẵn sàng tiếp tục theo học ở trình độ cao trong các lĩnh vực công nghệ vẫn còn hạn chế.
90 chương trình đào tạo kỹ sư, thạc sĩ tham gia đề án nhân lực công nghệ cao là bước tiến quan trọng, thể hiện vai trò trung tâm của các trường đại học trong chiến lược phát triển quốc gia. Tuy nhiên, ngoài mở rộng quy mô, thách thức lớn hơn nằm ở việc đảm bảo chất lượng, thu hút người học và xây dựng được một hệ thống đào tạo đủ mạnh để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường. Trong bối cảnh đó, đại học không chỉ là nơi “cung cấp” nhân lực, mà chính là nơi quyết định chất lượng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế trong dài hạn.
