Trong hệ thống giáo dục quốc dân, kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Kỳ thi vừa là căn cứ công nhận hoàn thành chương trình giáo dục phổ thông, vừa được sử dụng rộng rãi trong tuyển sinh đại học, cao đẳng và định hướng phân luồng học sinh sau trung học. Vì vậy, mọi yêu cầu đặt ra đối với kỳ thi này đều gắn trực tiếp với quyền lợi của người học và nguyên tắc công bằng trong tiếp cận cơ hội giáo dục.
Tăng vai trò đánh giá quá trình học tập
Trước khi Quy chế mới có hiệu lực từ năm 2025 theo Thông tư số 24/2024/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo Ban hành Quy chế thi tốt nghiệp trung học phổ thông, điểm xét tốt nghiệp trung học phổ thông được tính với tỷ lệ 70% từ điểm thi tốt nghiệp và 30% từ điểm trung bình học bạ. Đáng chú ý, điểm học bạ chỉ được tính từ kết quả học tập lớp 12, chưa phản ánh đầy đủ quá trình học tập của học sinh trong suốt ba năm trung học phổ thông.
Thực tiễn triển khai cho thấy, cách tính này khiến vai trò của điểm thi tốt nghiệp tăng lên, trong khi kết quả học tập cả quá trình chưa được đánh giá tương xứng. Không ít học sinh có tâm lý dồn toàn bộ nỗ lực cho kỳ thi cuối cấp, dẫn tới tình trạng học lệch, học tủ, chưa phù hợp với mục tiêu giáo dục toàn diện và định hướng đánh giá vì sự tiến bộ của người học.
Từ kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2025, công thức tính điểm xét tốt nghiệp được điều chỉnh theo hướng tăng tỷ trọng điểm học bạ lên 50%. Việc điều chỉnh này nhằm ghi nhận đầy đủ hơn quá trình học tập của học sinh trong suốt ba năm học, đồng thời khẳng định vai trò của đánh giá thường xuyên, đánh giá định kỳ trong nhà trường.
Quy định này phù hợp với tinh thần Chương trình giáo dục phổ thông 2018, đề cao đánh giá học sinh toàn diện, yêu cầu xây dựng ma trận đề kiểm tra, tiêu chí chấm điểm cụ thể; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của giáo viên, tổ chuyên môn và người đứng đầu cơ sở giáo dục trong tổ chức kiểm tra, đánh giá học sinh. Đây là những quy định quan trọng nhằm bảo đảm tính khách quan và thống nhất trong đánh giá.
Chuẩn hóa đánh giá để bảo đảm công bằng
Công bằng trong đánh giá học sinh được hiểu là mọi học sinh đều được đánh giá theo cùng một chuẩn mực, có thể kiểm chứng và so sánh. Khi chuẩn đánh giá không thống nhất, điểm số sẽ mất đi ý nghĩa phản ánh năng lực thực chất của người học, kéo theo những hệ lụy trong xét tốt nghiệp và tuyển sinh.
Báo cáo tổng kết công tác năm 2025 của ngành Giáo dục cho thấy, trong giai đoạn 2021-2025, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến giáo dục tiếp tục được hoàn thiện, tạo hành lang pháp lý tương đối đầy đủ cho công tác kiểm tra, đánh giá và tổ chức kỳ thi. Riêng trong năm 2025, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành và trình ban hành nhiều văn bản quan trọng, trong đó có các quy định trực tiếp liên quan đến đổi mới thi, kiểm tra và đánh giá học sinh. Cùng với hoàn thiện thể chế, việc tăng cường thanh tra, kiểm tra nội bộ; tổ chức kiểm tra chéo giữa các cơ sở giáo dục; ứng dụng công nghệ trong quản lý điểm số và học bạ là những giải pháp cần thiết để nâng cao độ tin cậy của kết quả đánh giá.
Trong bối cảnh tăng vai trò đánh giá quá trình, kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông vẫn giữ vai trò là công cụ chuẩn hóa quan trọng ở phạm vi quốc gia. Kỳ thi là mốc đối chiếu để kiểm định chất lượng giáo dục phổ thông giữa các địa phương, đồng thời bảo đảm sự công bằng tối thiểu cho thí sinh trên cả nước.
Từ kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2025, công thức tính điểm xét tốt nghiệp được điều chỉnh theo hướng tăng tỷ trọng điểm học bạ lên 50% (Ảnh: Báo Chính phủ)
Giai đoạn 2021-2025, kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông được tổ chức ổn định, an toàn, nghiêm túc; từng bước đổi mới theo hướng gọn nhẹ, hiệu quả, tăng cường ứng dụng công nghệ và phân định rõ trách nhiệm giữa Trung ương và địa phương. Năm 2025, kỳ thi được tổ chức theo phương án mới, với số môn thi linh hoạt hơn, đồng thời tăng tỷ lệ sử dụng kết quả đánh giá quá trình lên 50%. Những điều chỉnh này đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác ra đề, coi thi và chấm thi. Đề thi phải bám sát chuẩn đầu ra của chương trình giáo dục phổ thông, có độ phân hóa hợp lý, tránh gây biến động bất thường trong phổ điểm. Công tác tổ chức thi cần tuân thủ nghiêm quy chế, không để xảy ra sai sót ảnh hưởng đến quyền lợi chính đáng của thí sinh.
Khi kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông đang đến gần, việc bảo đảm tính công bằng, khách quan trong đánh giá học sinh không chỉ nhằm tổ chức một kỳ thi nghiêm túc, an toàn, mà còn là điều kiện để các chính sách đổi mới giáo dục phát huy hiệu quả trong thực tiễn. Tăng vai trò đánh giá quá trình là hướng đi đúng, song chỉ có ý nghĩa khi đi kèm với chuẩn mực rõ ràng, giám sát chặt chẽ và trách nhiệm giải trình đầy đủ. Giữ vững nguyên tắc công bằng trong đánh giá và thi cử là cách thiết thực để bảo vệ quyền lợi người học, nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông và củng cố niềm tin xã hội đối với kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông trong giai đoạn đổi mới hiện nay.
