Nội dung nằm trong chỉ thị của Thủ tướng ngày 18/5 về việc tổ chức kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông và tuyển sinh đại học, giáo dục nghề nghiệp năm 2026.
Thủ tướng đánh giá kỳ thi những năm qua ngày càng nghiêm túc, cơ bản đáp ứng được mục tiêu đánh giá chất lượng giáo dục phổ thông và yêu cầu tuyển sinh, nhưng vẫn còn hạn chế. Cụ thể, với tuyển sinh có hiện tượng tuyển vượt quá quy định đảm bảo chất lượng. Việc quy đổi điểm ở một số trường còn bất hợp lý. Thủ tướng yêu cầu Bộ Giáo dục và Đào tạo, các tỉnh, thành có kế hoạch, phương án tổ chức kỳ thi, tuyển sinh và phân công nhiệm vụ theo tinh thần đảm bảo 6 rõ: rõ người, rõ việc, thời gian, trách nhiệm, sản phẩm và thẩm quyền để lãnh đạo.
Việc tổ chức kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông cần giảm áp lực, chi phí, đảm bảo độ tin cậy để các trường đại học, cao đẳng sử dụng trong tuyển sinh. Bộ Giáo dục và Đào tạo phải xây dựng đề thi đảm bảo chất lượng, bảo mật, có độ phân hóa phù hợp. Đồng thời, Bộ chỉ đạo các cơ sở đào tạo công bố phương thức và tuyển sinh bảo đảm thống nhất, công bằng, khách quan theo hướng đánh giá đúng năng lực của người học, bảo đảm kiểm soát thống nhất chất lượng đầu vào, góp phần đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và mục tiêu tăng trưởng kinh tế "2 con số".
Xu hướng nâng chuẩn đầu vào trong tuyển sinh
Một trong những thay đổi đáng chú ý của mùa tuyển sinh 2026 là việc hình thành các chuẩn đầu vào nhằm bảo đảm chất lượng. Như với xét học bạ, các trường cần lấy điểm trung bình chung 6 học kỳ của tối thiểu ba môn, bắt buộc có Toán hoặc Văn với trọng số tính điểm xét không thấp hơn 10/30. Đồng thời, thí sinh phải có tổng điểm ba môn thi tốt nghiệp (theo tổ hợp hoặc Toán, Văn và một môn khác) tối thiểu là 15/30. Năm ngoái, Bộ chỉ yêu cầu xét điểm cả năm lớp 12 với trọng số tối thiểu 25%.
Bộ cũng siết việc xét điểm cộng và quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ. Trong đó, điểm khuyến khích với chứng chỉ quốc tế tối đa là 1,5, giảm một nửa so với năm ngoái. Nếu quy đổi chứng chỉ, các trường phải có tối thiểu 5 mức điểm chênh lệch, đã quy đổi thì không cộng điểm khuyến khích.
Ngoài ra, Bộ siết số lượng nguyện vọng của thí sinh (còn 15 thay vì không giới hạn), số phương thức xét tuyển của các trường (tối đa 5).
Đặc biệt với các nhóm ngành STEM như công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, tự động hóa, khoa học dữ liệu hay kỹ thuật điện tử, yêu cầu về nền tảng toán học và tư duy logic ngày càng được nhấn mạnh. Điều này xuất phát từ thực tế nhiều cơ sở đào tạo phản ánh tình trạng sinh viên trúng tuyển nhưng thiếu năng lực học tập ở các môn nền tảng, dẫn tới tỷ lệ học lại, bỏ học hoặc không đáp ứng chuẩn đầu ra. Trong khi đó, chiến lược phát triển công nghiệp công nghệ cao của Việt Nam đang cần lực lượng nhân lực có trình độ thực chất, đặc biệt ở các lĩnh vực kỹ thuật then chốt.
Vì vậy, nhiều trường bắt đầu đưa thêm điều kiện phụ ngoài điểm tổng. Không ít ngành yêu cầu môn Toán phải đạt mức tối thiểu hoặc có hệ số cao hơn trong tổ hợp xét tuyển. trong đề án tuyển sinh năm 2026 của Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, trường quy định rõ các mức điểm tối thiểu đối với nhiều kỳ thi riêng. Thí sinh cần đạt từ 50 điểm trở lên với bài thi đánh giá tư duy của Đại học Bách khoa Hà Nội, từ 75 điểm với kỳ thi HSA của Đại học Quốc gia Hà Nội hoặc từ 600 điểm với kỳ thi đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. Đại học Bách khoa Hà Nội cũng quy định Phần thi Toán (Math) của bài thi SAT thí sinh phải đạt tối thiểu 600/800 điểm đối với tất cả các ngành.
Nâng cao chất lượng đào tạo đại học và năng lực cạnh tranh quốc tế
Trong nhiều năm, Việt Nam thúc đẩy mạnh mẽ mục tiêu mở rộng cơ hội học đại học. Tỷ lệ người học sau trung học phổ thông tăng nhanh, nhiều trường mở thêm ngành mới, đa dạng phương thức tuyển sinh để tiếp cận người học. Tuy nhiên, khi giáo dục đại học bước vào giai đoạn phát mới, yêu cầu đặt ra là chất lượng đào tạo và năng lực cạnh tranh quốc tế.
Trong lĩnh vực STEM, yêu cầu này càng rõ rệt. Việt Nam đang đặt mục tiêu phát triển các ngành công nghệ chiến lược như bán dẫn, AI, dữ liệu lớn, năng lượng mới và công nghệ số. Nhưng những lĩnh vực này đòi hỏi nền tảng học thuật rất cao, đặc biệt về toán, khoa học tự nhiên và tư duy logic. Nếu đầu vào không đủ năng lực, trường đại học sẽ phải dành nhiều thời gian đào tạo nền tảng, làm giảm hiệu quả đào tạo chuyên sâu. Ngược lại, khi chuẩn đầu vào được nâng lên, chương trình đào tạo có thể đi nhanh hơn vào nghiên cứu, thực hành và đổi mới sáng tạo.
Đây cũng là lý do các trường ngày càng chú trọng sự phân hóa của đề thi tốt nghiệp trung học phổ thông. Thủ tướng Chính phủ yêu cầu đề thi phải có độ phân hóa phù hợp, bảo đảm đánh giá đúng năng lực học sinh và phục vụ hiệu quả cho tuyển sinh đại học. Một kỳ thi có độ phân hóa tốt sẽ giúp các trường sử dụng dữ liệu hiệu quả hơn, giảm phụ thuộc vào các kỳ thi riêng và hạn chế tình trạng “lạm phát điểm”.
Bộ Giáo dục và Đà tạo đã và đang định hướng xây dựng hệ thống tuyển sinh thống nhất hơn, trong đó tất cả thí sinh đều đăng ký trên hệ thống chung và dữ liệu tuyển sinh được đồng bộ hóa. Điều này có thể giúp giảm tình trạng mỗi trường một kiểu, đồng thời tăng khả năng liên thông giữa các phương thức xét tuyển.
Trong bối cảnh cạnh tranh nhân lực công nghệ ngày càng gay gắt, đại học cần trở thành nơi đào tạo lực lượng nghiên cứu, sáng tạo và dẫn dắt công nghệ. Để đạt được mục tiêu này, quá trình tuyển chọn đầu vào phải đủ độ tin cậy, đủ khả năng phân loại và đủ công bằng để phát hiện đúng những học sinh có năng lực phù hợp.
