Bộ GDĐT vừa ban hành văn bản hướng dẫn tuyển sinh đại học, tuyển sinh cao đẳng gửi tới các cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng. Đây là văn bản nhằm cụ thể hóa Thông tư 06/TT-BGDĐT ban hành hồi tháng 2/2026 về Quy chế tuyển sinh đại học và giáo dục mầm non trình độ cao đẳng năm 2026.
Thiết lập hàng rào chất lượng trong tuyển sinh đại học
Điểm đáng chú ý trong hướng dẫn lần này là quy định thí sinh muốn được xét tuyển vào đại học phải có tổng điểm 3 môn thi tốt nghiệp THPT theo tổ hợp xét tuyển hoặc theo phương án sử dụng điểm Toán, Ngữ văn và một môn khác đạt tối thiểu 15 điểm trên thang điểm 30, không tính điểm ưu tiên và điểm cộng.
Quy định này không áp dụng đối với thí sinh được đặc cách xét tốt nghiệp THPT, thí sinh đã tốt nghiệp những năm trước. Ngoài ra, Bộ GDĐT lưu ý việc phải nhân hoặc chia hệ số đối với các môn trong tổ hợp xét tuyển.
Bên cạnh đó, với các phương thức tuyển sinh sử dụng kết quả học tập THPT hoặc kết quả thi tốt nghiệp THPT, yêu cầu môn Toán hoặc Ngữ văn phải có trọng số tối thiểu 1/3 trong công thức tính điểm xét tuyển.
Việc đưa ra quy định về trọng số tối thiểu 1/3 là yêu cầu đối với các trường đại học khi xây dựng tổ hợp và công thức tính điểm xét tuyển, không phải là điều kiện về mức điểm cụ thể mà thí sinh phải đạt ở từng môn. Quy định mới này nhằm bảo đảm vai trò của hai môn học nền tảng không bị ảnh hưởng khi các trường xây dựng tổ hợp xét tuyển hoặc nhân hệ số cho các môn khác.
Trong nhiều năm qua, sự xuất hiện của các tổ hợp xét tuyển thiếu tính liên kết chuyên môn từng gây nhiều tranh luận trong dư luận. Không ít trường đại học mở rộng tổ hợp theo hướng linh hoạt tối đa nhằm tăng cơ hội tuyển sinh, nhưng điều đó cũng kéo theo lo ngại về chất lượng đầu vào và sự lệch pha giữa yêu cầu ngành học với năng lực nền tảng của thí sinh.
Bởi vậy, việc Bộ GDĐT đưa ra ngưỡng yêu cầu mới được xem như động thái thiết lập “hàng rào chất lượng tối thiểu”, để quyền tự chủ tuyển sinh đi kèm với trách nhiệm giải trình của các cơ sở đào tạo.
Bên cạnh đó, quy định mới này nhằm khẳng định lại giá trị của các môn học nền tảng trong giáo dục phổ thông và giáo dục đại học. Theo đánh giá của nhiều chuyên gia giáo dục, việc yêu cầu Toán hoặc Ngữ văn chiếm tối thiểu 1/3 trọng số xét tuyển thể hiện cách tiếp cận coi trọng năng lực cốt lõi thay vì chỉ ưu tiên những kỹ năng mang tính ngắn hạn phục vụ thi cử.
Ở góc độ học thuật, Toán không chỉ là môn học cung cấp kiến thức tính toán mà còn là nền tảng của tư duy logic, khả năng phân tích dữ liệu, giải quyết vấn đề và thích ứng với khoa học công nghệ hiện đại. Trong bối cảnh chuyển đổi số và kinh tế dữ liệu ngày càng phát triển, năng lực tư duy định lượng được xem là yêu cầu gần như phổ quát đối với sinh viên nhiều lĩnh vực.
Trong khi đó, Ngữ văn không chỉ giúp hình thành năng lực ngôn ngữ mà còn góp phần nuôi dưỡng tư duy phản biện, khả năng diễn đạt, giao tiếp học thuật và chiều sâu nhân văn của người học. Đây cũng là năng lực ngày càng được coi trọng trong môi trường đại học hiện đại, nơi sinh viên không chỉ học kiến thức chuyên môn mà còn phải biết trình bày quan điểm, tranh luận và kết nối tri thức với thực tiễn xã hội.
Việc duy trì vai trò đáng kể của Toán và Ngữ văn trong xét tuyển vì thế được nhìn nhận như một nỗ lực đưa tuyển sinh trở lại với mục tiêu đánh giá năng lực học tập bền vững, thay vì chỉ đo lường khả năng “luyện thi”. Nhiều ý kiến cho rằng quy định mới cũng sẽ tạo áp lực để các trường đại học rà soát lại tổ hợp xét tuyển, hạn chế tình trạng mở rộng tổ hợp thiếu cơ sở khoa học chỉ nhằm tăng nguồn tuyển.
Tuyển sinh không chỉ để đủ người học
Một điểm đáng chú ý khác trong hướng dẫn tuyển sinh năm 2026 là yêu cầu các cơ sở đào tạo phải xây dựng tổ hợp xét tuyển và phương thức tuyển sinh theo hướng khoa học, thực tiễn, phù hợp với năng lực cốt lõi của ngành đào tạo. Điều này đồng nghĩa với việc các trường không thể tùy tiện xây dựng tổ hợp môn thiếu liên hệ với yêu cầu chuyên môn của ngành học.
Bộ GDĐT cũng yêu cầu các ngành đào tạo có kiến thức nền tảng đặc thù phải xác định điều kiện đầu vào tương ứng. Chẳng hạn, ngành Y khoa cần nền tảng môn Sinh học thì phải có điều kiện về điểm môn Sinh học ở THPT hoặc trong Kỳ thi tốt nghiệp THPT.
Quy định này cho thấy định hướng siết lại chất lượng đầu vào theo hướng thực chất hơn, thay vì chỉ tập trung bảo đảm số lượng tuyển sinh. Ở góc độ rộng hơn, đây cũng là tín hiệu cho thấy tuyển sinh đại học đang từng bước chuyển từ tư duy “mở rộng tối đa cơ hội trúng tuyển” sang chú trọng mức độ phù hợp giữa năng lực người học với yêu cầu đào tạo.
Trong bối cảnh giáo dục đại học ngày càng đặt nặng chuẩn đầu ra, năng lực nghề nghiệp và khả năng thích ứng với thị trường lao động, việc bảo đảm nền tảng học thuật ngay từ khâu tuyển sinh được xem là yếu tố quan trọng để nâng chất lượng đào tạo về lâu dài.
Những thay đổi trong tuyển sinh năm 2026 cũng được nhiều chuyên gia nhìn nhận như một thông điệp điều chỉnh cách học ở bậc phổ thông. Nếu trước đây, không ít học sinh có xu hướng học lệch, học tủ hoặc tập trung vào những môn có lợi thế xét tuyển, thì các quy định mới đang buộc người học phải chú trọng hơn đến năng lực nền tảng và khả năng học tập toàn diện.
Điều đó đồng nghĩa với việc học sinh không thể chỉ dựa vào mẹo làm bài hay kỹ thuật ôn luyện ngắn hạn. Thay vào đó, yêu cầu quan trọng hơn là hiểu bản chất kiến thức, rèn kỹ năng đọc hiểu, tư duy logic, năng lực tự học và khả năng liên hệ kiến thức với thực tiễn.
Ở một khía cạnh khác, quy định mới cũng cho thấy giáo dục đại học đang gửi đi thông điệp rõ ràng hơn về chuẩn năng lực đầu vào. Khi các trường được trao quyền tự chủ tuyển sinh ngày càng lớn, việc thiết lập những nguyên tắc nền tảng chung là cần thiết để bảo đảm chất lượng hệ thống và giữ vững ý nghĩa của tuyển sinh đại học như một quá trình lựa chọn năng lực học thuật thực chất.
