Dự thảo được xây dựng trên cơ sở Luật Giáo dục, Luật Giáo dục nghề nghiệp và Luật Giáo dục đại học năm 2025, nhằm hoàn thiện cơ chế liên thông trong hệ thống giáo dục quốc dân.
Thông qua đó, tăng tính kết nối giữa các trình độ đào tạo, tăng khả năng dịch chuyển, mở rộng cơ hội học tập suốt đời cho người học, đồng thời bảo đảm chất lượng đào tạo và đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong giai đoạn mới.
Tháo gỡ rào cản học tập suốt đời, coi trọng năng lực thực tiễn của người học
Trong bối cảnh nhu cầu nâng cao trình độ, chuyển đổi nghề nghiệp và cập nhật kỹ năng ngày càng gia tăng, việc liên thông giữa các trình độ đào tạo được xem là một trong những giải pháp quan trọng để bảo đảm cơ hội học tập liên tục cho người dân. Tuy nhiên, thực tế thời gian qua cho thấy việc công nhận kết quả học tập giữa các bậc học vẫn chưa đồng bộ; nhiều người học phải học lại những nội dung đã được tích lũy trước đó, trong khi kinh nghiệm làm việc và năng lực nghề nghiệp hình thành trong quá trình lao động chưa được ghi nhận đầy đủ.
Xuất phát từ yêu cầu đó, dự thảo Thông tư được xây dựng nhằm hoàn thiện cơ chế liên thông thống nhất từ trung học nghề, trung cấp, cao đẳng đến đại học, tạo điều kiện để người học tiếp tục học tập theo nhiều lộ trình khác nhau phù hợp với nhu cầu cá nhân và yêu cầu của thị trường lao động. Đây được xem là bước đi cần thiết trong quá trình hiện thực hóa chủ trương xây dựng xã hội học tập và thúc đẩy học tập suốt đời.
Một trong những điểm đổi mới đáng chú ý nhất của dự thảo là mở rộng phạm vi công nhận kết quả học tập. Nếu trước đây việc liên thông chủ yếu dựa trên các môn học, học phần hoặc tín chỉ đã hoàn thành, thì nay các cơ sở giáo dục có thể xem xét công nhận cả năng lực nghề nghiệp, chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia, chứng chỉ chuyên môn, kinh nghiệm làm việc và các kết quả đánh giá năng lực có minh chứng phù hợp.
Sự thay đổi này cho thấy cách tiếp cận mới trong giáo dục và đào tạo, khi giá trị của người học không chỉ được đo bằng số lượng tín chỉ đã tích lũy mà còn được đánh giá thông qua năng lực thực tế và khả năng đáp ứng yêu cầu công việc. Nói cách khác, quá trình liên thông được chuyển từ tư duy “người học đã học những gì” sang “người học có thể làm được gì”.
Đây là xu hướng đang được nhiều quốc gia áp dụng nhằm tăng cường kết nối giữa giáo dục và thị trường lao động. Việc công nhận các kết quả học tập ngoài nhà trường không chỉ tạo thêm cơ hội phát triển cho người lao động mà còn góp phần khuyến khích tinh thần tự học, học tập thường xuyên và nâng cao kỹ năng trong suốt cuộc đời. Đặc biệt, dự thảo cũng dành cơ chế linh hoạt hơn cho các ngành STEM, kỹ thuật, công nghệ và các ngành trọng điểm quốc gia, qua đó tạo điều kiện thu hút, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong những lĩnh vực giữ vai trò then chốt đối với tăng trưởng và đổi mới sáng tạo.
Không để người học học lại điều đã biết, thúc đẩy quản trị giáo dục bằng dữ liệu
Bên cạnh việc mở rộng phạm vi công nhận năng lực, dự thảo còn quy định nguyên tắc công nhận tối đa các kết quả học tập và năng lực đã tích lũy, hạn chế tình trạng người học phải học lại những nội dung đã đáp ứng chuẩn đầu ra tương đương.
Theo đó, các cơ sở giáo dục có trách nhiệm xem xét và công nhận tối đa những kết quả học tập, kỹ năng và kinh nghiệm mà người học đã tích lũy nếu đáp ứng yêu cầu của chương trình đào tạo. Quy định này giúp rút ngắn thời gian học tập, giảm chi phí đào tạo và sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực xã hội đã được đầu tư cho quá trình học tập và làm việc trước đó.
Quan trọng hơn, đây là sự chuyển dịch trong tư duy quản lý giáo dục từ chú trọng quá trình đào tạo sang đánh giá dựa trên chuẩn đầu ra và năng lực thực tế. Tuy nhiên, tạo thuận lợi cho người học không đồng nghĩa với nới lỏng yêu cầu chất lượng. Dự thảo vẫn xác định nguyên tắc bảo đảm chất lượng là yêu cầu xuyên suốt khi mọi người học liên thông đều phải đáp ứng cùng chuẩn đầu ra và điều kiện tốt nghiệp như những người học khác trong cùng chương trình đào tạo.
Song hành với việc mở rộng quyền chủ động cho các cơ sở giáo dục trong đánh giá, công nhận kết quả học tập và xây dựng lộ trình học tập phù hợp, dự thảo cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về trách nhiệm giải trình. Việc công nhận kết quả phải dựa trên chuẩn đầu ra, được thực hiện công khai, minh bạch, có khả năng kiểm chứng và chịu trách nhiệm về chất lượng đào tạo.
Đáng chú ý, dự thảo yêu cầu các cơ sở giáo dục phải lưu trữ, cập nhật và kết nối dữ liệu về công nhận kết quả học tập với cơ sở dữ liệu giáo dục quốc gia. Quy định này phản ánh xu hướng chuyển đổi từ quản lý bằng hồ sơ, thủ tục hành chính sang quản trị bằng dữ liệu; từ kiểm soát hành chính sang quản lý dựa trên chất lượng, hiệu quả và trách nhiệm giải trình.
Có thể thấy, những định hướng được đề xuất trong dự thảo không chỉ giải quyết các vướng mắc kỹ thuật của hoạt động liên thông mà còn góp phần hoàn thiện kiến trúc của một hệ thống giáo dục mở, linh hoạt và lấy người học làm trung tâm. Khi mọi kết quả học tập, kỹ năng và kinh nghiệm được ghi nhận một cách công bằng, minh bạch, cơ hội học tập suốt đời sẽ trở nên thực chất hơn, qua đó tạo nền tảng cho phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong bối cảnh chuyển đổi số và nền kinh tế tri thức đang ngày càng phát triển mạnh mẽ.
